{"id":327,"date":"2015-06-11T10:26:32","date_gmt":"2015-06-11T10:26:32","guid":{"rendered":"http:\/\/192.168.1.70\/wordpress\/?page_id=327"},"modified":"2022-07-21T22:01:17","modified_gmt":"2022-07-21T22:01:17","slug":"grodurhusaahrif-eda-edlilegar-sveiflur-i-virkni-solar","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/www.agust.net\/wordpress\/loftslagsmal\/grodurhusaahrif-eda-edlilegar-sveiflur-i-virkni-solar\/","title":{"rendered":"Gr\u00f3\u00f0urh\u00fasa\u00e1hrif e\u00f0a e\u00f0lilegar sveiflur \u00ed virkni s\u00f3lar?"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<h2>20. j\u00fan\u00ed 1998 birtist eftirfarandi grein \u00ed Lesb\u00f3k Morgunbla\u00f0sins:<\/h2>\n<p><center style=\"color: #000000;\"><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/groduhusagrein-mbl.jpg\" alt=\"Morgunbla\u00f0sgrein 20\/6 \u00b498\" width=\"645\" height=\"322\" align=\"middle\" border=\"3\" \/><\/center><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><span style=\"color: red;\">20. j\u00fan\u00ed 1998 birtist eftirfarandi grein \u00ed Lesb\u00f3k Morgunbla\u00f0sins.<br \/>\nVegna pl\u00e1ssleysis var greinin nokku\u00f0 stytt og breytt \u00ed Lesb\u00f3kinni, en h\u00e9r birtist h\u00fan \u00f3stytt.<\/span><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><span style=\"color: red;\"><br \/>\n<strong>Reyndar er \u00feetta\u00a0<i>vinnueintak me\u00f0 fj\u00f6lda mynda<\/i>, sem s\u00ed\u00f0ar var vali\u00f0 \u00far.<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><span style=\"color: red;\">Letur er &#8220;venjulegt&#8221; og hentar betur fyrir \u00fatprentun en letri\u00f0 \u00e1 vefs\u00ed\u00f0unni &#8220;Er j\u00f6r\u00f0in a\u00f0 hitna? &#8211; Ekki er allt sem s\u00fdnist&#8221;.<\/span><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><span style=\"color: red;\">Nokkrar myndir eru felldar inn \u00ed textann, en flestar eru \u00e1samt myndatexta fyrir aftan a\u00f0altextann.<\/span><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><span style=\"color: red;\">Efni \u00feessarar greinar er ekki eins sundurlaust og \u00e1 vefs\u00ed\u00f0unni, en \u00fear er \u00fe\u00f3 a\u00f0 finna t\u00f6luvert meira efni, auk fj\u00f6lmargra tenginga vi\u00f0 a\u00f0rar vefs\u00ed\u00f0ur.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\">Vefs\u00ed\u00f0an \u00a0 \u00a0\u00a0www.rt.is\/ahb\/sol \u00a0 \u00a0sem v\u00edsa\u00f0 er til \u00ed textanum er n\u00fa geymd \u00e1 <a href=\"http:\/\/www.agust.net\/sol\">www.agust.net\/sol<\/a>. H\u00fan hefur ekki veri\u00f0 uppf\u00e6r\u00f0 \u00ed \u00e1ratug.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\">Hafa ver\u00f0ur \u00ed huga \u00feegar textinn h\u00e9r fyrir ne\u00f0an er lesinn, a\u00f0 \u00e1ri\u00f0 er 1998, ekki 2015 :-).<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h6 style=\"color: #000000;\"><strong>PDF af greininni\u00a0\u00ed Lesb\u00f3k Mbl. \u00a0 \u00a06 Mb :<br \/>\n<\/strong><a href=\"http:\/\/www.agust.net\/sol\/grodurhusa-sol-lesbok-1998-ahb\">http:\/\/www.agust.net\/sol\/grodurhusa-sol-lesbok-1998-ahb<\/a><\/h6>\n<p><center style=\"color: #000000;\"><\/center><center style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/center><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/bline.gif\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"7\" border=\"1\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00c1g\u00fast H. Bjarnason verkfr\u00e6\u00f0ingur<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\" align=\"CENTER\"><b><span style=\"font-size: x-large;\">Gr\u00f3\u00f0urh\u00fasa\u00e1hrif e\u00f0a e\u00f0lilegar sveiflur \u00ed virkni s\u00f3lar?<\/span><\/b><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #0000ff;\">Inngangur<\/span><\/strong><br \/>\n<span style=\"color: #0000ff;\">eftir Halld\u00f3r J\u00f3nsson verkfr\u00e6\u00f0ing.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\">\u00c1 undanf\u00f6rnum \u00e1rum hafa umhverfissinnar svokalla\u00f0ir haft uppi mikinn einhli\u00f0a \u00e1r\u00f3\u00f0ur fyrir \u00fev\u00ed, a\u00f0 hitastig \u00e1 j\u00f6r\u00f0inni s\u00e9 a\u00f0 h\u00e6kka, sem aflei\u00f0ing af \u00fatbl\u00e6stri koltv\u00eds\u00fdrings. \u00deetta hefur leitt til \u00feess, a\u00f0 bl\u00e1si\u00f0 hefur veri\u00f0 til mikilla r\u00e1\u00f0stefna \u00e1 \u00feessum grunni og \u00fear ger\u00f0ar sam\u00feykktir um a\u00f0 r\u00edkjum heims beri a\u00f0 takmarka losun hans til \u00feess a\u00f0 vinna \u00e1 m\u00f3ti \u00feessari hitastigsh\u00e6kkun. Er skemmst a\u00f0 minnast r\u00e1\u00f0stefnunnar \u00ed Kyoto, \u00fear sem gengi\u00f0 er \u00fatfr\u00e1 \u00fev\u00ed, a\u00f0 gr\u00f3\u00f0urh\u00fasa\u00e1hrif s\u00e9u \u00f3gn vi\u00f0 mannkyni\u00f0. Gerist \u00cdsland a\u00f0ili a\u00f0 sam\u00feykktum hennar, eins og \u00c1stral\u00eda ger\u00f0i n\u00fa n\u00fdveri\u00f0, mun \u00fea\u00f0 hafa varanleg \u00e1hrif \u00e1 l\u00edfskj\u00f6r \u00f3borinna kynsl\u00f3\u00f0a \u00cdslendinga. \u00dev\u00ed hafa margir spurt sj\u00e1lfa sig, hvort h\u00e9r s\u00e9 allt sem s\u00fdnist. Erum v\u00e9r, hinir n\u00falifandi \u00cdslendingar, ef til vill a\u00f0 taka \u00e1kvar\u00f0anir, sem var\u00f0a framt\u00ed\u00f0 annarra, \u00e1 \u00f3traustum v\u00edsindalegum grunni ?<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\">Um s\u00ed\u00f0astli\u00f0in \u00e1ram\u00f3t ger\u00f0i forseti \u00cdslands \u00e1hyggjur gr\u00f3\u00f0urh\u00fasamanna a\u00f0 s\u00ednum og bo\u00f0a\u00f0i oss \u00feann m\u00f6guleika, a\u00f0 Golfstraumurinn kynni \u00ed framhaldi a\u00f0 h\u00e6tta a\u00f0 falla a\u00f0 \u00cdslandsstr\u00f6ndum me\u00f0 \u00feeim aflei\u00f0ingum a\u00f0 \u00cdsland yr\u00f0i \u00f3byggilegt. Br\u00e1 m\u00f6rgum \u00ed br\u00fan vi\u00f0 \u00feau or\u00f0. Fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra vor vara\u00f0i oss hinsvegar vi\u00f0 \u00fev\u00ed, a\u00f0 hlaupa til hvatv\u00edslegra \u00e1lyktana af \u00f3s\u00f6nnu\u00f0um tilg\u00e1tum, vi\u00f0 \u00feessi s\u00f6mu t\u00edmam\u00f3t.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\">Hvernig megum v\u00e9r \u00fe\u00e1 mynda oss sko\u00f0un \u00e1 d\u00f3madagssp\u00e1m gr\u00f3\u00f0urh\u00fasamanna. Eru sta\u00f0h\u00e6fingar \u00feeirra v\u00edsindalegur sannleikur e\u00f0a kemur ef til vill anna\u00f0 til ? Erum v\u00e9r \u00cdslendingar a\u00f0 l\u00e1ta heillast til a\u00f0 sam\u00feykkja r\u00e1\u00f0stafanir, sem eru \u00f3nau\u00f0synlegar og munu r\u00fdra l\u00edfskj\u00f6r \u00fej\u00f3\u00f0ar vorrar \u00e1 \u00f3komnum \u00e1rum ?<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\">\u00c1g\u00fast H. Bjarnason, rafmagnsverkfr\u00e6\u00f0ingur, hefur sko\u00f0a\u00f0 hversu s\u00e9 h\u00e1tta\u00f0 sambandi \u00e1stands s\u00f3lar og ve\u00f0urfarss\u00f6gu heimsins og dregi\u00f0 \u00fear til ranns\u00f3knir virtra erlendra v\u00edsindamanna. Hefur \u00c1g\u00fast komi\u00f0 athugunum s\u00ednum fyrir \u00e1 vefnum,\u00a0<b>http:\/\/www.rt.is\/ahb\/sol.<\/b>\u00a0\u00dear er a\u00f0 finna margan fr\u00f3\u00f0legan texta, myndir og gr\u00f6f, sem \u00feeir \u00e6ttu a\u00f0 kynna s\u00e9r, sem l\u00e1ta sig \u00feessi m\u00e1l var\u00f0a.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\">\u00dear sem um svo miklu var\u00f0ar fyrir \u00edslenzka \u00fej\u00f3\u00f0, a\u00f0 l\u00e1ta eigi sl\u00e1 ryki \u00ed augu s\u00e9r hva\u00f0 \u00feetta mikla m\u00e1l var\u00f0ar, og me\u00f0 tilliti til \u00feess, a\u00f0 margir munu ekki rekast \u00e1 vefs\u00ed\u00f0u \u00c1g\u00fasts, \u00e1n \u00e1bendingar, \u00fe\u00e1 ba\u00f0 \u00e9g \u00c1g\u00fast a\u00f0 taka saman nokkurt yfirlit um athuganir s\u00ednar og birtist \u00fea\u00f0 h\u00e9r \u00ed m\u00e1li og myndum.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\" align=\"right\"><span style=\"font-family: Arial;\"><span style=\"color: navy;\"><span style=\"color: #0000ff;\">Halld\u00f3r J\u00f3nsso<\/span>n<\/span><\/span><\/p>\n<p><center style=\"color: #000000;\">&#8212;<\/center><b style=\"color: #000000;\">Spurningin st\u00f3ra.<\/b><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">S\u00ed\u00f0astli\u00f0in 10 \u00e1r e\u00f0a svo hefur h\u00e6kkun hitastigs \u00e1 j\u00f6r\u00f0inni veri\u00f0 miki\u00f0 \u00e1 dagskr\u00e1. Al\u00fej\u00f3\u00f0legar r\u00e1\u00f0stefnur hafa veri\u00f0 haldnar og eru \u00feekktastar r\u00e1\u00f0stefnurnar \u00ed Rio 1992 og Kyoto 1997. Umr\u00e6\u00f0ur um losun koltv\u00eds\u00fdrings (kols\u00fdru &#8211; CO<sub>2<\/sub>) af mannav\u00f6ldum hafa vaki\u00f0 \u00e1huga margra \u00e1 a\u00f0 kynna s\u00e9r \u00e1st\u00e6\u00f0ur ve\u00f0urfarsbreytinga \u00ed n\u00fat\u00ed\u00f0 og fort\u00ed\u00f0. Miklar breytingar \u00e1 ve\u00f0urfari hafa or\u00f0i\u00f0 a\u00f0 \u00fev\u00ed er vir\u00f0ist &#8220;af sj\u00e1lfu s\u00e9r&#8221; s\u00e9 liti\u00f0 hundru\u00f0 e\u00f0a \u00fe\u00fasundir \u00e1ra aftur \u00ed t\u00edmann. Au\u00f0vita\u00f0 gerist sl\u00edkt ekki af sj\u00e1lfu s\u00e9r, eitthva\u00f0 hl\u00fdtur a\u00f0 koma ferlinu af sta\u00f0. Getur veri\u00f0 a\u00f0 \u00feetta &#8220;eitthva\u00f0&#8221; s\u00e9 einnig a\u00f0 hafa \u00e1hrif \u00e1 ve\u00f0ri\u00f0 \u00e1 \u00feessari \u00f6ld? Hva\u00f0 er \u00feetta &#8220;eitthva\u00f0&#8221;? Um \u00fea\u00f0 fjallar \u00feessi grein. Greinin er samin af \u00e1hugamanni um stjarne\u00f0lisfr\u00e6\u00f0i og ber h\u00fan \u00feess sj\u00e1lfsagt merki.<\/p>\n<table border=\"1\" width=\"100\" cellpadding=\"12\" align=\"center\" bgcolor=\"#EEEEEE\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/maunderminpainting.jpg\" alt=\"M\u00e1lverk fr\u00e1 \" width=\"472\" height=\"339\" align=\"middle\" border=\"1\" \/><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Mynd 1. Litla \u00eds\u00f6ldin 1300 &#8211; 1700<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Til \u00feess a\u00f0 skilja \u00fea\u00f0 sem er a\u00f0 gerast \u00ed ve\u00f0urfarinu \u00ed dag er nau\u00f0synlegt a\u00f0 l\u00edta til s\u00f6gunnar.<br \/>\n\u00deessi mynd er eftir listamanninn Hendrick Avercamp (1585 &#8211; 1663), og s\u00fdnir h\u00fan vetrarh\u00f6rkur \u00feegar svokalla\u00f0 Maunder minimum \u00ed virkni s\u00f3lar haf\u00f0i \u00e1hrif \u00e1 ve\u00f0urfar jar\u00f0ar.Mikil har\u00f0indi voru v\u00ed\u00f0a um heim me\u00f0an \u00e1 &#8220;litlu \u00eds\u00f6ldinni&#8221; st\u00f3\u00f0. Frosth\u00f6rkur voru \u00fea\u00f0 miklar a\u00f0 Thames \u00ed Englandi var \u00edsi l\u00f6g\u00f0 \u00e1 vetrum, nokku\u00f0 sem \u00f3\u00feekkt er \u00ed dag. \u00c1hrif \u00e1 l\u00edf \u00cdslendinga og gr\u00f3\u00f0urfar h\u00e9r \u00e1 landi hafa vafalaust veri\u00f0 mikil. Vi\u00f0 munum kynnast \u00feessu og fleiru \u00e1 n\u00e6stu s\u00ed\u00f0um.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Ve\u00f0urfarssagan fr\u00e1 landn\u00e1ms\u00f6ld.<\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Samkv\u00e6mt m\u00e6lingum er tali\u00f0 a\u00f0 hitastig jar\u00f0ar hafi h\u00e6kka\u00f0 um \u00fev\u00ed sem n\u00e6st 0,5\u00b0C s\u00ed\u00f0an um 1850. \u00dev\u00ed hefur veri\u00f0 haldi\u00f0 fram a\u00f0 \u00e1st\u00e6\u00f0an s\u00e9 aukning koltv\u00eds\u00fdrings af mannav\u00f6ldum \u00ed andr\u00famsloftinu. Er \u00fea\u00f0 eina sk\u00fdringin, e\u00f0a getur \u00feetta veri\u00f0 samspil margra \u00fe\u00e1tta?<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Breytingar \u00ed ve\u00f0urfari \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00f6ldum eru vel \u00feekktar. \u00c1 landn\u00e1ms\u00f6ld var jafnvel hl\u00fdrra \u00e1 j\u00f6r\u00f0inni en \u00ed dag, \u00cdsland var \u00fe\u00e1 vi\u00f0i vaxi\u00f0 milli fjalls og fj\u00f6ru og v\u00ednvi\u00f0ur \u00f3x jafnvel \u00ed Englandi. \u00de\u00e1 voru hinir miklu landafundir norr\u00e6nna manna, sem ekki v\u00edlu\u00f0u fyrir s\u00e9r a\u00f0 sigla \u00ed opnum b\u00e1tum landa og heims\u00e1lfa \u00e1 milli. Leifur heppni Eir\u00edksson fann V\u00ednland, \u00fear sem v\u00ednvi\u00f0ur \u00f3x. Eir\u00edkur rau\u00f0i stofna\u00f0i bygg\u00f0 \u00ed Gr\u00e6nlandi \u00e1ri\u00f0 985 er hann sigldi me\u00f0 25 skip \u00cdslendinga \u00feanga\u00f0.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Eftir um 1300 f\u00f3r heimurinn skyndilega a\u00f0 k\u00f3lna. \u00de\u00e1 gekk \u00ed gar\u00f0 langt t\u00edmabil sem menn hafa nefnt &#8220;litlu \u00eds\u00f6ldina&#8221;. Mikil har\u00f0indi ur\u00f0u \u00e1 \u00cdslandi, bygg\u00f0 norr\u00e6nna manna \u00ed Gr\u00e6nlandi lei\u00f0 undir lok og kuldinn var \u00fea\u00f0 mikill \u00ed Englandi a\u00f0 Thames lag\u00f0i \u00e1 vetrum, og menn h\u00e9ldu h\u00e1t\u00ed\u00f0ir \u00e1 \u00edsnum sem k\u00f6llu\u00f0ust &#8220;Frost Fairs&#8221;. \u00c1hrifa litlu \u00edsaldarinnar g\u00e6tti um allan heim n\u00e6stu 3-4 aldirnar (mynd 1).<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Um 1700 fer heimurinn a\u00f0 hl\u00fdna \u00e1 n\u00fdjan leik og hefur s\u00fa \u00fer\u00f3un haldist til dagsins \u00ed dag, &#8211; me\u00f0 rykkjum \u00fe\u00f3. Vi\u00f0 vitum hvernig \u00e1standi\u00f0 var h\u00e9r \u00e1 landi \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00f6ld \u00feegar vesturfer\u00f0ir \u00cdslendinga st\u00f3\u00f0u sem h\u00e6st, og f\u00f3lk fl\u00fa\u00f0i har\u00f0indi og f\u00e1t\u00e6kt sem af \u00fev\u00ed leiddi. Eldra f\u00f3lk man eftir frostavetrinum mikla 1918, s\u00ed\u00f0an komu veruleg hl\u00fdindi fram a\u00f0 str\u00ed\u00f0s\u00e1rum, \u00fe\u00e1 nokkur k\u00f3lnun fram til um 1975 er fer a\u00f0 hl\u00fdna aftur. Auk \u00feessara breytinga eru sm\u00e1 sveiflur fr\u00e1 \u00e1ri til \u00e1rs, sem eru breytilegar fr\u00e1 einu landi til annars, eins og vi\u00f0 k\u00f6nnumst vi\u00f0 \u00feegar samfara hl\u00fdjum vetri h\u00e9r eru oft frosth\u00f6rkur \u00e1 meginlandinu. H\u00e9r \u00e1 nor\u00f0ursl\u00f3\u00f0um, \u00fear sem me\u00f0alhiti \u00e1rsins er ekki miki\u00f0 yfir frostmarki (3-4\u00b0C) erum vi\u00f0 miklu n\u00e6mari fyrir sm\u00e1v\u00e6gilegum hitafarsbreytingum en sunnar \u00ed \u00e1lfunni \u00fear sem \u00e1rsme\u00f0alhitinn er mun h\u00e6rri (10-20\u00b0C).<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Minni okkar er stutt, og sj\u00e1lf skynjum vi\u00f0 ekki nema nokkra \u00e1ratugi til baka. Ef til vill er \u00fea\u00f0 \u00feess vegna sem menn hafa einbl\u00ednt \u00e1 gr\u00f3\u00f0urh\u00fasa\u00e1hrif vegna aukningar koltv\u00eds\u00fdrings \u00ed andr\u00famsloftinu. \u00deessi kenning hefur veri\u00f0 mj\u00f6g vins\u00e6l, \u00fea\u00f0 vins\u00e6l a\u00f0 ekki hefur veri\u00f0 hlusta\u00f0 n\u00e6gilega vel \u00e1 gagnr\u00fdni sem komi\u00f0 hefur fram fr\u00e1 virtum v\u00edsindam\u00f6nnum \u00ed loftslagsfr\u00e6\u00f0um og stjarne\u00f0lisfr\u00e6\u00f0i.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">H\u00e9r a\u00f0 framan s\u00f6g\u00f0um vi\u00f0 a\u00f0 lofhj\u00fapurinn hef\u00f0i hitna\u00f0 um 0,5\u00b0C s\u00ed\u00f0an 1850, \u00ed rykkjum \u00fe\u00f3.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Sko\u00f0um n\u00fa vel myndina (mynd 2) sem s\u00fdnir me\u00f0alhita lofthj\u00faps nor\u00f0urhvels jar\u00f0ar fr\u00e1 1750.<\/p>\n<table border=\"1\" width=\"100\" cellpadding=\"12\" align=\"center\" bgcolor=\"#EEEEEE\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/hit1750s.gif\" alt=\"\" width=\"553\" height=\"527\" align=\"middle\" border=\"1\" \/><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Mynd 2. Samspil hitafars og segult\u00edmabils s\u00f3lar.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Fr\u00e1vik \u00ed me\u00f0alhita jar\u00f0ar er s\u00fdnt me\u00f0 rau\u00f0um ferli. Lengd segult\u00edmabilsins me\u00f0 sv\u00f6rtum ferli og magn koltv\u00eds\u00fdrings me\u00f0 fj\u00f3lubl\u00e1um ferli.<\/p>\n<p>Mikilli virkni s\u00f3lar fylgir stutt segul- e\u00f0a s\u00f3lblettat\u00edmabil me\u00f0 m\u00f6rgum s\u00f3lblettum. S\u00f3lblettat\u00edmabili\u00f0 er 11 \u00e1r a\u00f0 me\u00f0altali, en segult\u00edmabili\u00f0 22 \u00e1r.<\/p>\n<p>Er \u00feessi greinilega fylgni milli ferlanna sem s\u00fdna me\u00f0alhita og virkni s\u00f3lar tilviljun ein?<\/p>\n<p>Hitastigsm\u00e6lingar fyrir 1850 sj\u00e1st ekki oft, en \u00fe\u00e6r er \u00fe\u00f3 a\u00f0 finna hj\u00e1 erlendum ve\u00f0urgagnab\u00f6nkum. \u00dear er a\u00f0 finna m\u00e6lig\u00f6gn fr\u00e1 um 1700. R\u00e9tt er \u00fe\u00f3 a\u00f0 hafa fyrirvara \u00e1 svo g\u00f6mlum m\u00e6lingum.<\/p>\n<p>S\u00f3lblettir hafa veri\u00f0 \u00feekktir s\u00ed\u00f0an 1610 er Galileo Galilei, Thomas Harriot og Johann Fabricius uppg\u00f6tvu\u00f0u \u00fe\u00e1, hver \u00ed s\u00ednu landi.<\/p>\n<p>\u00deessi mynd er unnin upp \u00far mynd sem birtist \u00ed Astrophysical Journal og Sky &amp; Telescope me\u00f0 greinum eftir Dr. Sallie Baliunas og Dr. Willie Soon.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Ef vi\u00f0 mi\u00f0um vi\u00f0 1750 \u00ed sta\u00f0 1850, hva\u00f0 kemur \u00fe\u00e1 \u00ed lj\u00f3s? Hitastigsh\u00e6kkunin er a\u00f0eins 0,3\u00b0C eins og fram kemur \u00e1 myndinni, og 0,2\u00b0C ef okkur dettur \u00ed hug a\u00f0 mi\u00f0a vi\u00f0 1830! (Vi\u00f0 skulum \u00fe\u00f3 varast a\u00f0 taka allar t\u00f6lur b\u00f3kstaflega. N\u00e1kv\u00e6mni m\u00e6linga var ekki mikil \u00e1\u00f0ur fyrr og margt getur fari\u00f0 \u00farskei\u00f0is \u00feegar veri\u00f0 er a\u00f0 meta breytingar sem eru \u00e1 m\u00f6rkum \u00feess sem m\u00e6lit\u00e6knin leyfir). Vi\u00f0 veitum einnig athygli gr\u00ed\u00f0armikilli uppsveiflu sem hefst um 1820. \u00deessi uppsveifla er enn\u00fe\u00e1 meiri en s\u00fa sem vi\u00f0 h\u00f6fum kynnst \u00e1 \u00feessari \u00f6ld. \u00dev\u00ed mi\u00f0ur st\u00f3\u00f0 \u00feetta ekki lengi, og fyrr en varir fer a\u00f0 k\u00f3lna aftur. Hef\u00f0i \u00feessi mynd n\u00e1\u00f0 1000 \u00e1rum lengra til aftur \u00ed t\u00edmann, \u00fe\u00e1 hef\u00f0um vi\u00f0 s\u00e9\u00f0 a\u00f0 me\u00f0alhiti jar\u00f0ar var h\u00e6rri \u00e1 j\u00f6r\u00f0inni \u00e1 landn\u00e1ms\u00f6ld en hann er \u00ed dag, og s\u00ed\u00f0an verulegt hitafall \u00feegar litla \u00eds\u00f6ldin h\u00f3fst \u00e1 14. \u00f6ld. Hitastig lofthj\u00faps jar\u00f0ar var r\u00e9tt a\u00f0 n\u00e1 s\u00e9r \u00e1 strik aftur um 1700, en h\u00e9lt \u00fe\u00f3 \u00e1fram a\u00f0 sveiflast.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Vandam\u00e1l vi\u00f0 hef\u00f0bundnar kenningar um hitastigsh\u00e6kkun.<\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Koltv\u00eds\u00fdringur \u00ed andr\u00famsloftinu er br\u00e1\u00f0nau\u00f0synlegur \u00f6llu l\u00edfi \u00e1 j\u00f6r\u00f0inni. V\u00e6ri hann ekki fyrir hendi g\u00e6tu pl\u00f6ntur alls ekki \u00ferifist, og \u00fear me\u00f0 ekkert l\u00edf. Koltv\u00eds\u00fdringur er \u00fev\u00ed fjarri \u00fev\u00ed a\u00f0 vera eitur. Pl\u00f6ntur vinna kolefnissamb\u00f6nd (mj\u00f6lvi, sykur) \u00far koltv\u00eds\u00fdringnum me\u00f0 a\u00f0sto\u00f0 s\u00f3larlj\u00f3ssins eins og al\u00feekkt er. Koltv\u00eds\u00fdringur hleypir \u00ed gegn um sig heitum stuttbylgju hitageislum fr\u00e1 s\u00f3linni, en dregur \u00ed sig svalari langbylgju hitageisla fr\u00e1 yfirbor\u00f0i jar\u00f0ar. \u00deannig er hann sem teppi yfir j\u00f6r\u00f0inni.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00dea\u00f0 er ekki einungis koltv\u00eds\u00fdringur sem vinnur sem &#8220;gr\u00f3\u00f0urh\u00fasaloft&#8221;. Vatnsgufa e\u00f0a raki er mun \u00e1hrifameira gr\u00f3\u00f0urh\u00fasaloft, og eru \u00e1hrif rakans \u00ed andr\u00famsloftinu hvorki meira n\u00e9 minna en 70-90%. N\u00e1kv\u00e6mlega hve miki\u00f0 deila menn um \u00feessa dagana.<br \/>\n\u00c1n gr\u00f3\u00f0urh\u00fasalofttegunda v\u00e6ri me\u00f0alhiti jar\u00f0ar m\u00ednus 18\u00b0C. \u00dea\u00f0 er tilt\u00f6lulega au\u00f0velt a\u00f0 reikna \u00fat. H\u00e6fileg gr\u00f3\u00f0urh\u00fasa\u00e1hrif eru \u00fev\u00ed af hinu g\u00f3\u00f0a; \u00e1n \u00feeirra v\u00e6rum vi\u00f0 ekki h\u00e9r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Koltv\u00eds\u00fdringur \u00ed andr\u00famsloftinu hefur aukist fr\u00e1 0,028% til 0,036% \u00e1 undanf\u00f6rnum \u00e1ratugum, l\u00edklega mest af mannav\u00f6ldum.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Vandam\u00e1lin vi\u00f0 koltv\u00eds\u00fdringskenninguna eru marg\u00fe\u00e6tt, og m\u00e1 sem d\u00e6mi nefna:<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">1) Hitasveiflur hafa veri\u00f0 mj\u00f6g miklar. Hva\u00f0a t\u00edma mi\u00f0a\u00f0 er vi\u00f0 hefur veruleg \u00e1hrif \u00e1 t\u00f6lur um h\u00e6kkun hitastigs. \u00cd hva\u00f0a punkti \u00e1 ferlinum byrjar vi\u00f0mi\u00f0unin, og hvar endar h\u00fan? T\u00edmabili\u00f0 sem hitastigsh\u00e6kkunin er oft mi\u00f0u\u00f0 vi\u00f0 (1850-1920) er tilt\u00f6lulega kalt. Ef vi\u00f0 notum t.d. 1750 sem vi\u00f0mi\u00f0un ver\u00f0ur hitastigsh\u00e6kkunin alls ekki eins mikil (sj\u00e1 striku\u00f0u l\u00ednurnar). Ef vi\u00f0 mi\u00f0um vi\u00f0 \u00e1ri\u00f0 1200 sj\u00e1um vi\u00f0 jafnvel k\u00f3lnun!<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">2)\u00a0<i>Mesta\u00a0<\/i>hitastigsh\u00e6kkunin \u00e1 \u00feessari \u00f6ld \u00e1tti s\u00e9r sta\u00f0 fram a\u00f0 um 1940. Er s\u00fa h\u00e6kkun ekki \u00ed neinu samr\u00e6mi vi\u00f0 aukningu koltv\u00eds\u00fdrings \u00e1 \u00feeim t\u00edma, sem var tilt\u00f6lulega l\u00edtil.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">3) Fr\u00e1 1945 til 1978\u00a0<span style=\"text-decoration: underline;\">f\u00e9ll<\/span>\u00a0hitastigi\u00f0 allnokku\u00f0 \u00e1 sama t\u00edma og koltv\u00eds\u00fdringur \u00ed andr\u00famsloftinu j\u00f3kst verulega. \u00deessi l\u00e6kkun kom m\u00f6nnum verulega \u00e1 \u00f3vart og var\u00f0 til \u00feess a\u00f0 sumir f\u00f3ru a\u00f0 sp\u00e1 fyrir um n\u00fdja \u00eds\u00f6ld,. (sj\u00e1: Time 24\/6 &#8217;74 og Newsweek 28\/4 &#8217;75).<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">4) Miklar sveiflur \u00ed hitastigi \u00e1 undanf\u00f6rnum \u00f6ldum, \u00e1\u00f0ur en menn f\u00f3ru nokku\u00f0 a\u00f0 menga lofthj\u00fapinn me\u00f0 koltv\u00eds\u00fdringi, er sta\u00f0reynd.<\/p>\n<p><strong>N\u00fdjar kenningar.<\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00deessar hitasveiflur upp-ni\u00f0ur-upp \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00f6ldum ur\u00f0u til \u00feess a\u00f0 hugsandi menn f\u00f3ru a\u00f0 leita a\u00f0 \u00f6\u00f0rum ors\u00f6kum en koltv\u00eds\u00fdringi. Svona laga\u00f0 gerist ekki af sj\u00e1lfu s\u00e9r. Ekki lei\u00f0 \u00e1 l\u00f6ngu \u00fear til sj\u00f3nir manna beindust a\u00f0 s\u00f3linni. S\u00f3lin er j\u00fa eini hitagjafinn. \u00dea\u00f0 rifja\u00f0ist upp a\u00f0 \u00e1 me\u00f0an litlu \u00eds\u00f6ldinni st\u00f3\u00f0 var virkni s\u00f3lar \u00ed l\u00e1gmarki mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 fr\u00e1sagnir af nor\u00f0urlj\u00f3sum, talningu s\u00f3lbletta sem s\u00e1ust fyrst 1610-1612, (reyndar eru til st\u00f6ku eldri fr\u00e1sagnir af s\u00f3lblettum), og m\u00e6lingum \u00e1 sams\u00e6tunum (isotopunum) kolefni-14 \u00ed \u00e1rhringjum trj\u00e1a og beryllium-10 og s\u00farefni-18 \u00ed \u00eds (borkj\u00f6rnum).<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Me\u00f0an \u00e1 litlu \u00eds\u00f6ldinni st\u00f3\u00f0 vir\u00f0ist sem s\u00f3lin hafi veri\u00f0 \u00f3venju \u00f3virk \u00e1 tveim t\u00edmabilum. Nefnast \u00feau Sp\u00f6rer l\u00e1gmark 1400-1510 og Maunder l\u00e1gmark 1645-1715.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">N\u00fa vill svo til a\u00f0 s\u00f3lblettir hafa veri\u00f0 skr\u00e1\u00f0ir reglulega s\u00ed\u00f0an 1755 svo au\u00f0velt er a\u00f0 bera \u00fe\u00e1 saman vi\u00f0 virkni s\u00f3lar. S\u00ed\u00f0an 1755 hafa 22 s\u00f3lblettat\u00edmabil veri\u00f0 skr\u00e1\u00f0, og erum vi\u00f0 n\u00fa a\u00f0 byrja t\u00edmabil n\u00famer 23 sem ver\u00f0ur \u00ed h\u00e1marki um aldam\u00f3tin. Hvert t\u00edmabil varir a\u00f0 me\u00f0altali 11 \u00e1r. \u00dev\u00ed h\u00e6rri sem s\u00f3lblettatalan &#8220;sunspot index&#8221; er, \u00feeim mun meiri er virkni s\u00f3lar. Me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 bera saman me\u00f0al\u00e1rshita lofthj\u00faps jar\u00f0ar og s\u00f3lblettat\u00f6luna s\u00e9st \u00f3tr\u00falega mikil fylgni. S\u00f3lblettatalan er \u00fe\u00f3 frekar \u00f3n\u00e1kv\u00e6mur m\u00e6likvar\u00f0i \u00fev\u00ed st\u00f3rir s\u00f3lblettir vega \u00feyngra en litlir, svo \u00feetta er a\u00f0 nokkru leyti mat. Til eru a\u00f0rar a\u00f0fer\u00f0ir vi\u00f0 a\u00f0 meta virkni s\u00f3lar, svo sem lengd s\u00f3lsveiflunnar sem a\u00f0 me\u00f0altali er 11 \u00e1r. \u00deetta er au\u00f0veldara a\u00f0 m\u00e6la.<\/p>\n<table border=\"1\" width=\"100\" cellpadding=\"12\" align=\"center\" bgcolor=\"#EEEEEE\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/solklim1.jpg\" alt=\"\" width=\"472\" height=\"373\" align=\"middle\" border=\"1\" \/><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Mynd 3. Samspil hitafars og lengdar s\u00f3lblettat\u00edmabilsins.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>\u00deetta er hin fr\u00e6ga mynd sem birtist \u00ed t\u00edmaritinu Science1991.<\/p>\n<p>H\u00f6fundar myndarinnar Eigil Friis-Christensen og Knut Lassen st\u00f6rfu\u00f0u hj\u00e1 d\u00f6nsku ve\u00f0urstofunni, Danmarks Meteorologiske Institut. Bl\u00e1i ferillinn s\u00fdnir hitafar fr\u00e1 1860 og rau\u00f0i ferillinn lengd s\u00f3lblettasveiflunar. H\u00e9r kemur \u00f3tr\u00faleg fylgni fram. Er \u00feetta tilviljun?<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er n\u00fa \u00feekkt sta\u00f0reynd a\u00f0 mikilli virkni s\u00f3lar fylgja tilt\u00f6lulega margir s\u00f3lblettir og tilt\u00f6lulega stutt s\u00f3lblettasveifla. \u00deess vegna er l\u00e6gsta talan efst \u00e1 l\u00f3\u00f0r\u00e9tta \u00e1snum. Me\u00f0alt\u00edmi s\u00f3lblettasveiflunar er um 11 \u00e1r, en samt t\u00f6luvert breytilegur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00c1 myndinni me\u00f0 hitaferlinum (mynd 2) sem vi\u00f0 vorum a\u00f0 sko\u00f0a er virkni s\u00f3lar einnig s\u00fdnd me\u00f0 sv\u00f6rtum ferli. \u00c1 l\u00f3\u00f0r\u00e9tta \u00e1snum er m\u00e6likvar\u00f0i \u00e1 virkni s\u00f3lar segult\u00edmabili\u00f0 (solar magnetic cycle) sem n\u00e6r yfir tv\u00f6 s\u00f3lblettat\u00edmabil. Virkni s\u00f3lar er \u00fev\u00ed meiri sem \u00feetta t\u00edmabil er styttra. Segulsvi\u00f0 s\u00f3larinnar \u00ed heild skiptir tv\u00edvegis um stefnu \u00e1 \u00feessu t\u00edmabili. Er fylgnin sem \u00fear s\u00e9st tilviljun?<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00c1ri\u00f0 1991 birtist grein \u00ed hinu virta t\u00edmariti Science eftir tvo danska v\u00edsindamenn hj\u00e1 d\u00f6nsku ve\u00f0urstofunni, Danmarks Meteorologiske Institut &#8211; Sol-Jord Fysik sektion. \u00deetta voru \u00feeir f\u00e9lagarnir Eigil Friis-Christensen og Knut Lassen. \u00deeim hugkv\u00e6mdist a\u00f0 bera saman lengd hvers s\u00f3lblettat\u00edmabils og me\u00f0al\u00e1rshita lofthj\u00faps jar\u00f0ar. \u00de\u00f3 svo a\u00f0 me\u00f0al lengd hvers s\u00f3lblettat\u00edmabils s\u00e9 11 \u00e1r, \u00fe\u00e1 er t\u00edminn breytilegur fr\u00e1 u.\u00fe.b. 8 \u00e1rum upp \u00ed 15 \u00e1r. Mikilli virkni s\u00f3lar fylgja miklir s\u00f3lblettir og stutt s\u00f3lblettat\u00edmabil. N\u00fa kom nokku\u00f0 mj\u00f6g merkilegt \u00ed lj\u00f3s. Ferlarnir fyrir hitastig og lengd hvers s\u00f3lblettat\u00edmabils fr\u00e1 1850 til 1990 litu n\u00e1nast alveg eins \u00fat eins og s\u00e9st \u00e1 me\u00f0fylgjandi mynd (mynd 3). Jafnvel m\u00e1 greina samsv\u00f6run \u00ed sm\u00e1atri\u00f0um.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Taki\u00f0 eftir a\u00f0 hitaskalinn er verulega \u00feaninn. Hitastigsbreytingar eru ekki nema brot \u00far gr\u00e1\u00f0u. \u00deessi mynd er or\u00f0in v\u00ed\u00f0fr\u00e6g og s\u00e9st oftast me\u00f0 upphaflega danska sk\u00fdringartextanum. Vi\u00f0 t\u00f6kum eftir \u00fev\u00ed a\u00f0 l\u00f3\u00f0r\u00e9tti \u00e1sinn vinstra er merktur \u00ed \u00e1rum. \u00deetta er lengd hvers s\u00f3lblettat\u00edmabils. \u00dea\u00f0 er n\u00fa \u00feekkt sta\u00f0reynd a\u00f0 mikil virkni s\u00f3lar er \u00ed hlutfalli vi\u00f0 fj\u00f6lda s\u00f3lbletta, en \u00ed \u00f6fugu hlutfalli vi\u00f0 lengd s\u00f3lblettat\u00edmabilsins. \u00deess vegna er l\u00f3\u00f0r\u00e9tti skalinn me\u00f0 l\u00e6gstu t\u00f6lunni efst (mest virkni).<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00c1 n\u00e6stu mynd (mynd 4) er s\u00fdnt samspil me\u00f0alhita jar\u00f0ar (rautt) og virkni s\u00f3lar (svart) fr\u00e1 landn\u00e1mi \u00cdslands. Litla \u00eds\u00f6ldin er \u00e1 sama t\u00edma og hin svok\u00f6llu\u00f0u Sp\u00f6rer og Maunder l\u00e1gm\u00f6rk eru \u00ed segulvirkni s\u00f3lar. A\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u er \u00fatlit ferlanna ekki n\u00e1kv\u00e6mt fyrir um 1750. Helstu dr\u00e6ttir \u00ed hitastigi og virkni s\u00f3lar eru \u00fe\u00f3 \u00feekktir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00dea\u00f0 \u00e6tti n\u00fa a\u00f0 vera lj\u00f3st a\u00f0 sveiflur \u00ed ve\u00f0urfari sem stafa af e\u00f0lilegum sveiflum \u00ed virkni s\u00f3lar eru mj\u00f6g miklar, \u00fea\u00f0 miklar a\u00f0 \u00fe\u00e6r geta h\u00e6glega villt okkur s\u00fdn. Einhver h\u00e6kkun hitastigs vegna CO<sub>2<\/sub>\u00a0er l\u00edklega sta\u00f0reynd, en \u00e1hrifin hugsanlega minni en almennt er \u00e1liti\u00f0. Menn eru \u00fe\u00f3 alls ekki \u00e1 einu m\u00e1li, og sitt s\u00fdnist hverjum. \u00cd leit okkar a\u00f0 samspili koltv\u00eds\u00fdrings \u00ed andr\u00famsloftinu og hitafars megum vi\u00f0 ekki l\u00edta fram hj\u00e1 \u00e1hrifum sem haft geta veruleg \u00e1hrif \u00e1 heildarmyndina.<\/p>\n<table border=\"1\" width=\"100\" cellpadding=\"12\" align=\"center\" bgcolor=\"#EEEEEE\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/900x2000.gif\" alt=\"HITAFAR 900-1990\" width=\"704\" height=\"382\" align=\"middle\" border=\"1\" \/><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Mynd 4. Samspil virkni s\u00f3lar og hitafars s\u00ed\u00f0ustu 1100 \u00e1r.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Lengst til h\u00e6gri eru s\u00f6mu ferlar og \u00e1 myndinni sem s\u00fdnir samspil hitafars og segult\u00edmabils s\u00f3lar fr\u00e1 1750. Ferlarnir hafa veri\u00f0 framlengdir til \u00e1rsins 900 og er \u00fe\u00e1 a\u00f0 mestu byggt \u00e1 ranns\u00f3knum Dr. J. Eddy. A\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u eru ferlarnir \u00f3n\u00e1kv\u00e6mir fyrir t\u00edmabili\u00f0 900 &#8211; 1750, en samsv\u00f6rum milli virkni s\u00f3lar og hitafars leynir s\u00e9r ekki. Til eru samsvarandi ferlar fyrir mun lengra t\u00edmabil.<\/p>\n<p>Taki\u00f0 eftir hl\u00fdindum \u00e1 fyrstu \u00e1rum \u00cdslandsbygg\u00f0ar og s\u00ed\u00f0an &#8220;litlu \u00eds\u00f6ldinni&#8221;. Hiti og virkni s\u00f3lar fylgjast a\u00f0 allan t\u00edmann.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><b>\u00a0<\/b><\/p>\n<p><strong>Hvernig er virkni s\u00f3lar metin?<\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Virkni s\u00f3lar er h\u00e6gt a\u00f0 meta langt aftur \u00ed t\u00edma me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 m\u00e6la hlutfallslegt magn kolefnis-14 sams\u00e6tunnar \u00ed \u00e1rhringjum trj\u00e1a. S\u00f3lvindurinn er rafagnagas sem streymir fr\u00e1 yfirbor\u00f0i s\u00f3lar. \u00deegar virkni s\u00f3lar er \u00ed h\u00e1marki er s\u00f3lvindurinn einnig meiri en venjulega. \u00deegar s\u00f3lvindurinn er sterkur sk\u00fdlir hann betur j\u00f6r\u00f0inni fyrir geimgeislum. \u00dea\u00f0 eru geimgeislarnir sem eru valdir a\u00f0 kolefnis-14 sams\u00e6tunum, \u00feannig a\u00f0 mikil virkni s\u00f3lar hefur \u00ed f\u00f6r me\u00f0 s\u00e9r tilt\u00f6lulega l\u00e1gt hlutfall kolefnis-14. \u00c1 sama h\u00e1tt m\u00e1 nota beryllium-10 og s\u00farefni-18 sams\u00e6turnar sem finna m\u00e1 \u00ed \u00edskj\u00f6rnum sem fengnir hafa veri\u00f0 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 bora \u00ed j\u00f6kla og \u00e1 Su\u00f0urskautslandinu. \u00cd dag er virkni s\u00f3lar beinl\u00ednis m\u00e6ld me\u00f0 hj\u00e1lp gervihnatta.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Hitastig jar\u00f0ar fyrr \u00e1 \u00f6ldum er h\u00e6gt a\u00f0 meta \u00e1 \u00fdmsan h\u00e1tt. Fyrstu hitam\u00e6lingar (\u00f3n\u00e1kv\u00e6mar) eru fr\u00e1 um 1700, en fyrir \u00feann t\u00edma ver\u00f0ur a\u00f0 sty\u00f0jast vi\u00f0 t.d. ann\u00e1la, v\u00f6xt trj\u00e1a metinn \u00fat fr\u00e1 \u00e1rhringjum, framgang og hop j\u00f6kla og ranns\u00f3knir \u00e1 sams\u00e6tum (isotopum).<\/p>\n<p><strong>Hva\u00f0a \u00e1hrif hefur breytileg virkni s\u00f3lar \u00e1 ve\u00f0urfar?<\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00c1hrif s\u00f3lar \u00e1 ve\u00f0urfar eru talin vera a.m.k. af \u00ferennum toga: Breytileg heildar\u00fatgeislun, breytilegur s\u00f3lvindur og breytileg \u00fatfj\u00f3lubl\u00e1 \u00fatgeislun. Auk \u00feess eru \u00e1hrif sem kennd eru vi\u00f0 Milutin Milankovitch (m\u00f6ndulhalli, m\u00f6ndulvelta, braut jar\u00f0ar, -mynd 7), og talin eru vera orsakavaldur \u00edsalda sem koma me\u00f0 tug\u00fe\u00fasunda \u00e1ra millibili. Vi\u00f0 munum einbeita okkur a\u00f0 \u00fatgeislun s\u00f3lar og s\u00f3lvindinum.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><i>Breytileg birta (heildar\u00fatgeislun) s\u00f3lar<\/i>\u00a0hefur beinl\u00ednis veri\u00f0 m\u00e6ld. S\u00f3lstu\u00f0ullinn er \u00fea\u00f0 lj\u00f3safl \u00e1 hverja flatareiningu sem sn\u00fdr hornr\u00e9tt \u00e1 geislana utan vi\u00f0 gufuhvolf jar\u00f0ar. Hann er um 1370 w\u00f6tt \u00e1 fermetra (W\/m<sup>2<\/sup>). \u00deessi \u00fatgeislun hefur reynst breytast um \u00fev\u00ed sem n\u00e6st 0,1% yfir s\u00f3lsveifluna s\u00ed\u00f0ustu tvo \u00e1ratugi, en r\u00f6k hafa veri\u00f0 f\u00e6r\u00f0 fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 breyting \u00ed \u00fatgeislun s\u00f3lar hafi veri\u00f0 mun meiri (0,3%-0,5%) fr\u00e1 \u00fev\u00ed &#8220;litlu \u00eds\u00f6ldinni&#8221; lauk (Hoyt &amp; Schatten, Baliunas). Margir \u00feekktir v\u00edsindamenn telja \u00feessi \u00e1hrif \u00e1 hitafar n\u00e6gileg til a\u00f0 sk\u00fdra a.m.k. helming hitafarsbreytinga (Baliunas, Soon, Hoyt&#8230;).<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><i>Breytilegur s\u00f3lvindur hefur \u00e1hrif \u00e1 sk\u00fdjafar.<\/i>\u00a0\u00cd t\u00edmaritinu The Economist 11. apr\u00edl 1998 bls. 81 er grein um n\u00fdjar kenningar um \u00e1hrif s\u00f3lvindsins \u00e1 sk\u00fdjafar, og \u00fear me\u00f0 hitafar. Enn eru fr\u00e6ndur okkar Danir hj\u00e1 d\u00f6nsku ve\u00f0urstofunni DMI \u00ed fremstu v\u00edgl\u00ednu.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Kenningin er \u00feessi:<br \/>\nS\u00f3lvindurinn er rafagnagas sem streymir fr\u00e1 yfirbor\u00f0i s\u00f3lar (mynd 8). \u00deegar virkni s\u00f3lar er \u00ed h\u00e1marki er s\u00f3lvindurinn einnig meiri en venjulega. \u00deegar s\u00f3lvindurinn er sterkur sk\u00fdlir hann betur j\u00f6r\u00f0inni fyrir geimgeislum. Sem sagt: \u00deegar virkni s\u00f3lar er mikil, \u00fe\u00e1 eru geimgeislar veikir. (\u00deetta er sama fyrirb\u00e6ri og gerir \u00fea\u00f0 a\u00f0 verkum a\u00f0 sams\u00e6turnar (is\u00f3t\u00f3par) kolefni-14 \u00ed \u00e1rhringjum trj\u00e1a eru hlutfallslega meiri \u00feegar s\u00f3lin er \u00ed l\u00e6g\u00f0; &#8211; a\u00f0fer\u00f0in til a\u00f0 meta virkni s\u00f3lar langt aftur \u00ed t\u00edma).<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">H\u00e9r koma \u00feeir f\u00e9lagar Henrik Svensmark og Eigil Friis-Christensen vi\u00f0 s\u00f6gu. Henrik kom til hugar a\u00f0 geimgeislar g\u00e6tu \u00e1tt \u00fe\u00e1tt \u00ed breytilegu hitastigi jar\u00f0ar &#8211; me\u00f0 hj\u00e1lp s\u00f3lar. \u00c1samt Agli sko\u00f0a\u00f0i hann gervihnattamyndir af sk\u00fdjafari fr\u00e1 \u00e1rinu 1979. \u00cd lj\u00f3s kom (mynd 12) a\u00f0 \u00feegar geimgeislar eru veikastir \u00feekur sk\u00fdjahulan 65% af yfirbor\u00f0i jar\u00f0ar, en 68% \u00feegar geimgeislar eru hva\u00f0 sterkastir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Hvernig stendur \u00e1 \u00feessu? Ein kenningin gengur \u00fat \u00e1 a\u00f0 vatnsgufan \u00fe\u00e9ttist \u00e1 ryk\u00f6gnum (aerosols). Geimgeislar j\u00f3nisera gas \u00ed h\u00e1loftunum. J\u00f3nirnar flytja hle\u00f0slu yfir \u00e1 vatnsdropa sem draga a\u00f0 s\u00e9r rykagnir. Rykagnirnar virka \u00fe\u00e1 sem eins konar s\u00e6\u00f0i sem fl\u00fdtir fyrir \u00fe\u00e9ttingu rakans. Fleiri kenningar eru til um \u00feetta m\u00e1l og er fjalla\u00f0 um \u00fe\u00e6r \u00ed greininni.<\/p>\n<table border=\"1\" width=\"100\" cellpadding=\"12\" align=\"center\" bgcolor=\"#EEEEEE\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/svendmark-chrisensen.gif\" alt=\"\" width=\"611\" height=\"434\" align=\"right\" border=\"1\" \/><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Mynd 12. Samspil geimgeisla, s\u00f3lvindar og sk\u00fdjafars.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Kenning sem vaki\u00f0 hefur heimsathygli er \u00e6ttu\u00f0 fr\u00e1 Danm\u00f6rku. Kenningin er \u00feessi:<br \/>\nS\u00f3lvindurinn er rafagnagas sem streymir fr\u00e1 yfirbor\u00f0i s\u00f3lar. \u00deegar virkni s\u00f3lar er \u00ed h\u00e1marki er s\u00f3lvindurinn einnig meiri en venjulega. \u00deegar s\u00f3lvindurinn er sterkur sk\u00fdlir hann betur j\u00f6r\u00f0inni fyrir geimgeislum. Sem sagt: \u00deegar virkni s\u00f3lar er mikil, \u00fe\u00e1 eru geimgeislar veikir. (\u00deetta er sama fyrirb\u00e6ri og gerir \u00fea\u00f0 a\u00f0 verkum a\u00f0 sams\u00e6turnar (is\u00f3t\u00f3par) kolefni-14 \u00ed \u00e1rhringjum trj\u00e1a eru hlutfallslega meiri \u00feegar s\u00f3lin er \u00ed l\u00e6g\u00f0; &#8211; a\u00f0fer\u00f0in til a\u00f0 meta virkni s\u00f3lar langt aftur \u00ed t\u00edma).<\/p>\n<p>H\u00e9r koma \u00feeir f\u00e9lagar\u00a0<b>Henrik Svensmark<\/b>\u00a0og\u00a0<b>Eigil Friis-Christensen<\/b>\u00a0vi\u00f0 s\u00f6gu. Henrik kom til hugar a\u00f0 geimgeislar g\u00e6tu \u00e1tt \u00fe\u00e1tt \u00ed breytilegu hitastigi jar\u00f0ar &#8211; me\u00f0 hj\u00e1lp s\u00f3lar. \u00c1samt Agli sko\u00f0a\u00f0i hann gervihnattamyndir af sk\u00fdjafari fr\u00e1 \u00e1rinu 1979. \u00cd lj\u00f3s kom a\u00f0 \u00feegar geimgeislar eru veikastir \u00feekur sk\u00fdjahulan 65% af yfirbor\u00f0i jar\u00f0ar, en 68% \u00feegar geimgeislar eru hva\u00f0 sterkastir.<\/p>\n<p>Hvernig stendur \u00e1 \u00feessu? Ein kenningin gengur \u00fat \u00e1 a\u00f0 vatnsgufan \u00fe\u00e9ttist \u00e1 ryk\u00f6gnum (aerosols). Geimgeislar j\u00f3nisera gas \u00ed h\u00e1loftunum. J\u00f3nirnar flytja hle\u00f0slu yfir \u00e1 vatnsdropa sem draga a\u00f0 s\u00e9r rykagnir. Rykagnirnar virka \u00fe\u00e1 sem eins konar s\u00e6\u00f0i sem fl\u00fdtir fyrir \u00fe\u00e9ttingu rakans.<\/p>\n<p>Breytileg sk\u00fdjahula \u00fe\u00fd\u00f0ir au\u00f0vita\u00f0 breytilegt endurkast s\u00f3larlj\u00f3ss, \u00feannig a\u00f0 mismikill s\u00f3larylur n\u00e6r a\u00f0 sk\u00edna \u00e1 j\u00f6r\u00f0ina.<\/p>\n<p>&#8220;Mikil virkni s\u00f3lar -&gt; mikill s\u00f3lvindur -&gt; minni geimgeislar -&gt; minna um sk\u00fd -&gt; minna endurkast -&gt; h\u00e6rra hitastig&#8221; !<\/p>\n<p>Augu v\u00edsindamanna beinast n\u00fa a\u00f0 \u00feessum \u00fe\u00e6tti og stendur jafnvel til a\u00f0 gera tilraun til a\u00f0 sta\u00f0festa kenninguna me\u00f0 tilraunum hj\u00e1 CERN \u00ed Sviss.<\/p>\n<p>\u00c1 myndinni er d\u00f6kki ferillinn breyting \u00ed sk\u00fdjahulu me\u00f0 12 m\u00e1na\u00f0a me\u00f0altali (\u00cd pr\u00f3sentum, kv\u00f6r\u00f0un \u00e1 l\u00f3\u00f0r\u00e9tta \u00e1snum vinstra megin, running average). Granni ferillinn s\u00fdnir m\u00e1na\u00f0arme\u00f0altal nifteinda samkv\u00e6mt m\u00e6lingum \u00ed Climax, Colorado (l\u00f3\u00f0r\u00e9tti \u00e1sinn h\u00e6gra megin). Fylgnin er\u00a0<b>r = 0,95.<\/b><\/p>\n<p><b><\/b>Ef \u00feessi kenning reynist r\u00e9tt, \u00fe\u00e1 \u00feurfum vi\u00f0 ekki lengur a\u00f0 efast um hva\u00f0 veldur hitabreytingum \u00e1 j\u00f6r\u00f0u!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Breytileg sk\u00fdjahula \u00fe\u00fd\u00f0ir au\u00f0vita\u00f0 breytilegt endurkast, \u00feannig a\u00f0 mismikill s\u00f3larylur n\u00e6r a\u00f0 sk\u00edna \u00e1 j\u00f6r\u00f0ina. \u00cd stuttu m\u00e1li:\u00a0<i>&#8220;Mikil virkni s\u00f3lar -&gt; mikill s\u00f3lvindur -&gt; minni geimgeislar -&gt; minna um sk\u00fd -&gt; minna endurkast s\u00f3larlj\u00f3ss -&gt; h\u00e6rra hitastig&#8221;<\/i>.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00dea\u00f0 er ekki a\u00f0eins \u00ed t\u00edmaritinu The Economist sem fjalla\u00f0 hefur veri\u00f0 um \u00feessa athyglisver\u00f0u kenningu. Um hana hefur veri\u00f0 skrifa\u00f0 \u00ed fj\u00f6lm\u00f6rg erlend bl\u00f6\u00f0 og t\u00edmarit undanfari\u00f0.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><i>Breytileg \u00fatgeislun \u00e1 \u00fatfj\u00f3lubl\u00e1u lj\u00f3si.\u00a0<\/i>S\u00e9 s\u00f3lin myndu\u00f0 \u00ed \u00fatfj\u00f3lubl\u00e1u lj\u00f3si (mynd 5) kemur fram \u00f3tr\u00falegur munur milli \u00feess sem s\u00f3l er \u00ed l\u00e6g\u00f0 og \u00feegar h\u00fan er \u00ed h\u00e1marki. \u00deessi munur er hlutfallslega mun meiri en \u00ed heildar\u00fatgeislun. \u00dea\u00f0 eru \u00fatfj\u00f3lubl\u00e1ir geislar s\u00f3lar sem mynda \u00f3zon \u00ed h\u00e1loftunum, \u00feannig a\u00f0 magn \u00feess breytist me\u00f0 s\u00f3lblettasveiflunni. M\u00e6lst hafa t\u00f6luver\u00f0ar breytingar \u00ed h\u00e1loftunum \u00e1 vindum og hitastigi \u00ed takt vi\u00f0 s\u00f3lblettasveifluna, sem raktar eru til breytinga \u00ed \u00fatgeislun s\u00f3lar \u00e1 \u00fatfj\u00f3lubl\u00e1u lj\u00f3si.<span style=\"font-family: 'Comic Sans MS'; font-size: small;\"><br \/>\n<\/span><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00dea\u00f0 \u00fearf ekki a\u00f0 koma \u00e1 \u00f3vart a\u00f0 sm\u00e1v\u00e6gilegar breytingar \u00ed virkni s\u00f3lar geti haft \u00e1hrif \u00e1 ve\u00f0urfar. S\u00f3lin er okkar eini varmagjafi og n\u00e6r h\u00fan a\u00f0 hita j\u00f6r\u00f0ina um n\u00e6stum \u00fev\u00ed 300 gr\u00e1\u00f0ur fr\u00e1 alkuli. Breyting \u00ed virkni sem nemur a\u00f0eins 0,1% \u00e6tti \u00fev\u00ed a\u00f0 hafa m\u00e6lanleg \u00e1hrif \u00e1 ve\u00f0urfar, hva\u00f0 \u00fe\u00e1 ef breytingin er 0,3-0,5%. \u00de\u00f3 a\u00f0eins ef breytingin n\u00e6r yfir nokkra \u00e1ratugi vegna dempunar\u00e1hrifa hafsins.<\/p>\n<p><strong>NASA m\u00e6lir utan \u00far geimnum.<\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bandar\u00edska geimfer\u00f0astofnunin NASA hefur m\u00e6lt hitastig lofthj\u00faps jar\u00f0ar utan \u00far geimnum s.l. 19 \u00e1r (fr\u00e1 1979) og\u00a0<b>ekki<\/b>\u00a0geta\u00f0 m\u00e6lt neina varanlega hitastigsh\u00e6kkun, heldur a\u00f0eins sveiflur upp og ni\u00f0ur (mynd 9). Samkv\u00e6mt m\u00e6lingunum hefur ekki hl\u00fdna\u00f0 \u00ed 0-8 km h\u00e6\u00f0 \u00e1 \u00feessu t\u00edmabili, \u00f6fugt vi\u00f0 \u00fea\u00f0 sem m\u00e6lingar hef\u00f0bundinna ve\u00f0urathugunarst\u00f6\u00f0va &#8220;vi\u00f0 yfirbor\u00f0&#8221; hafa s\u00fdnt. Ef eitthva\u00f0 er, \u00fe\u00e1 hefur k\u00f3lna\u00f0 \u00f6rl\u00edti\u00f0! M\u00e6lingar hafa veri\u00f0 bornar saman vi\u00f0 m\u00e6lingar ger\u00f0ar me\u00f0 ve\u00f0urathugunarbelgjum og er samsv\u00f6run mj\u00f6g g\u00f3\u00f0.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">M\u00e6lingar eru ger\u00f0ar me\u00f0 b\u00fana\u00f0i sem nefnist Microwave Sounding Unit (MSU). Me\u00f0 \u00feessari t\u00e6kni er hitastig lofthj\u00fapsins m\u00e6lt yfir alla j\u00f6r\u00f0ina; jafnt \u00ed bygg\u00f0u b\u00f3li sem ey\u00f0im\u00f6rkum, heimskautum, fjallendi og \u00e1 hafi \u00fati. \u00c1 hverjum s\u00f3larhring eru ger\u00f0ar 30.000 m\u00e6lingar. \u00deetta er me\u00f0 &#8220;heitari&#8221; m\u00e1lum \u00ed loftlagsfr\u00e6\u00f0um, \u00fev\u00ed reynist \u00feetta r\u00e9tt \u00fearf a\u00f0 endursko\u00f0a allar kenningar um hitun vegna \u00e1hrifa fr\u00e1 koltv\u00eds\u00fdringi. \u00dear sem \u00feetta er n\u00fd m\u00e6lia\u00f0fer\u00f0 hefur h\u00fan s\u00e6tt nokkurri tortryggni, en traust v\u00edsindamanna \u00e1 t\u00e6kninni fer vaxandi, og telja margir hana gefa r\u00e9ttari mynd af hitabreytingum lofthj\u00fapsins en hef\u00f0bundnar m\u00e6lingar.<\/p>\n<p><strong>Lausn g\u00e1tunnar \u00ed sj\u00f3nm\u00e1li?<\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Eins og fram hefur komi\u00f0 \u00ed d\u00e6munum h\u00e9r a\u00f0 ofan, \u00fe\u00e1 er m\u00e1li\u00f0 ekki einfalt og langt fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 menn skilji \u00fea\u00f0 til hl\u00edtar. Erlendis er unni\u00f0 h\u00f6r\u00f0um h\u00f6ndum vi\u00f0 a\u00f0 rannsaka samspil \u00feeirra \u00fe\u00e1tta sem hafa \u00e1hrif \u00e1 breytingar \u00ed hitastigi lofthj\u00faps jar\u00f0ar. Vel er fylgst me\u00f0 s\u00f3linni af j\u00f6r\u00f0u ni\u00f0ri og fr\u00e1 gervihn\u00f6ttum. S\u00f3lstj\u00f6rnur sem l\u00edkjast okkar s\u00f3l eru \u00ed ranns\u00f3kn (Baliunas) og gefa \u00fe\u00e6r til kynna \u00e1\u00feekkar sveiflur og h\u00e9r hefur veri\u00f0 fjalla\u00f0 um (mynd 10). Margt bendir til a\u00f0 lausnin \u00e1 g\u00e1tunni s\u00e9 \u00ed sj\u00f3nm\u00e1li, og \u00feess vegna er ekki r\u00e9tt a\u00f0 flana a\u00f0 neinu. Ekki er \u00f3l\u00edklegt a\u00f0 margir samspilandi \u00fe\u00e6ttir valdi langt\u00edma breytingunum \u00ed ve\u00f0urfari, b\u00e6\u00f0i aukning koltv\u00eds\u00fdrings og breytingar \u00ed virkni s\u00f3lar. Vandam\u00e1li\u00f0 er a\u00f0 greina \u00ed \u00fe\u00e6ttina \u00ed sundur: A\u00f0 hve miklu leyti er hitastigsbreytingin af n\u00e1tt\u00farunnar v\u00f6ldum og a\u00f0 hve miklu leyti af mannav\u00f6ldum?\u00a0<i>Margir v\u00edsindamenn hallast n\u00fa a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 um helmingur hitastigsh\u00e6kkunarinnar s\u00e9 af v\u00f6ldum breytinga \u00ed \u00fatgeislun s\u00f3lar og um helmingur af mannav\u00f6ldum. Nokkrir \u00feekktir v\u00edsindamenn telja a\u00f0 \u00e1hrif s\u00f3lar geti \u00fe\u00f3 veri\u00f0 mun meiri, og sk\u00fdri a\u00f0 mestu \u00fe\u00e6r ve\u00f0urfarsbreytingar sem m\u00e6lst hafa \u00e1 undanf\u00f6rnum \u00f6ldum og \u00e1ratugum.<\/i><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\" align=\"JUSTIFY\">Vandam\u00e1li\u00f0 vi\u00f0 lausn g\u00e1tunnar liggur me\u00f0al annars \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 veri\u00f0 er a\u00f0 m\u00e6la mj\u00f6g litla h\u00e6kkun \u00e1 hitastigi \u00ed umhverfi \u00fear sem n\u00e1tt\u00farulegar sveiflur eru a.m.k. jafn miklar og merki\u00f0 sem veri\u00f0 er a\u00f0 leita a\u00f0. \u00dea\u00f0 fl\u00e6kir m\u00e1li\u00f0 enn frekar a\u00f0 ekki eru allir sem treysta \u00fev\u00ed a\u00f0 mat manna \u00e1 h\u00e6kkun hitastigs s.l. 150 \u00e1ra s\u00e9 r\u00e9tt. Breytingin sem m\u00e6lingar gefa til kynna eru ekki miki\u00f0 meiri en n\u00e1kv\u00e6mni m\u00e6lit\u00e6kjanna sem notu\u00f0 hafa veri\u00f0 fr\u00e1 \u00fev\u00ed er m\u00e6lingar h\u00f3fust. \u00c1hrif fr\u00e1 vaxandi bygg\u00f0 getur einnig skekkt langt\u00edma m\u00e6lingu.<\/p>\n<p><strong>\u00d3skir um skynsamlegar a\u00f0ger\u00f0ir.<\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Margir virtir v\u00edsindamenn hafa undanfari\u00f0 vara\u00f0 eindregi\u00f0 vi\u00f0 \u00feeim hr\u00e6\u00f0slu\u00e1r\u00f3\u00f0ri sem haldi\u00f0 hefur veri\u00f0 fram undanfari\u00f0 af f\u00f3lki sem ekki getur s\u00e9\u00f0 hlutina \u00ed samhengi og einbl\u00ednir \u00e1\u00a0<i>eina<\/i>hugsanlega sk\u00fdringu \u00e1 sveiflum \u00ed hitastigi. \u00deeir vilja fara a\u00f0 \u00f6llu me\u00f0 g\u00e1t og st\u00f3refla ranns\u00f3knir \u00e1 m\u00e1linu. \u00dea\u00f0 er a\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u nau\u00f0synlegt a\u00f0 skilja vandam\u00e1li\u00f0 \u00e1\u00f0ur en r\u00e1\u00f0ist er \u00ed a\u00f0 r\u00e1\u00f0a b\u00f3t \u00e1 \u00fev\u00ed.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Ef virtir v\u00edsindamenn me\u00f0 \u00fe\u00e1 bestu yfirs\u00fdn sem h\u00e6gt er a\u00f0 hafa eru me\u00f0 \u00e1hyggjur, \u00fe\u00e1 \u00e6ttum vi\u00f0 l\u00edka a\u00f0 hafa \u00e1hyggjur. \u00dea\u00f0 er \u00fe\u00f3 n\u00e6sta v\u00edst a\u00f0 s\u00f3lin \u00e1 eftir a\u00f0 varpa minni yl \u00e1 okkur aftur, og \u00fe\u00e1 mun v\u00e6ntanlega k\u00f3lna nokku\u00f0 aftur, eins og sagan hefur kennt okkur. En vi\u00f0 erum svo flj\u00f3t a\u00f0 gleyma. Hver veit nema innan skamms ver\u00f0i aftur fari\u00f0 a\u00f0 sp\u00e1 n\u00fdrri \u00eds\u00f6ld eins og ger\u00f0ist \u00feegar ve\u00f0ur f\u00f3r k\u00f3lnandi milli 1950 og 1970. \u00de\u00f3 getur vel veri\u00f0 a\u00f0 \u00e1hrif koltv\u00eds\u00fdrings eigi eftir a\u00f0 vinna \u00e1 m\u00f3ti hugsanlegri k\u00f3lnun. T\u00edminn \u00e1 eftir a\u00f0 lei\u00f0a \u00fea\u00f0 \u00ed lj\u00f3s.<\/p>\n<p><strong>\u00cdslensk vefs\u00ed\u00f0a um ve\u00f0urfarsbreytingar.<\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">H\u00e9r hefur a\u00f0eins veri\u00f0 stikla\u00f0 \u00e1 mj\u00f6g st\u00f3ru, enda efni\u00f0 mj\u00f6g vi\u00f0amiki\u00f0. \u00c1 vefs\u00ed\u00f0unni\u00a0<b><span style=\"font-family: 'Courier New';\">http:\/\/www.rt.is\/ahb\/sol<\/span><\/b>\u00a0eru fj\u00f6lmargar myndir og gr\u00f6f um \u00feessa hli\u00f0 gr\u00f3\u00f0urh\u00fasavandam\u00e1lsins, \u00e1samt tengingum vi\u00f0 a\u00f0rar vefs\u00ed\u00f0ur sem fjalla um \u00feessi m\u00e1l, \u00fe.\u00e1.m. tenging vi\u00f0 vefs\u00ed\u00f0ur \u00fear sem yfirl\u00fdsingar v\u00edsindamannanna eru birtar \u00ed heild. \u00dear eru m.a. tengingar vi\u00f0 vefs\u00ed\u00f0ur flestra al\u00fej\u00f3\u00f0legra stofnana sem vinna a\u00f0 ranns\u00f3knum \u00e1 ve\u00f0urfarsbreytingum, svo sem \u00e1 vegum Sameinu\u00f0u \u00fej\u00f3\u00f0anna. Einnig er h\u00e6gt a\u00f0 tengjast \u00fea\u00f0an NASA og kynnast \u00feeirra a\u00f0fer\u00f0um og sko\u00f0a m\u00e6lig\u00f6gn. Me\u00f0 hj\u00e1lp veraldarvefsins er au\u00f0velt a\u00f0 kynnast \u00fev\u00ed n\u00fdjasta \u00ed \u00feessum fr\u00e6\u00f0um og r\u00f6kr\u00e6\u00f0um um hva\u00f0 r\u00e9tt s\u00e9 og hva\u00f0 s\u00e9 rangt. Au\u00f0velt er a\u00f0 tengjast erlendum gagnas\u00f6fnum og s\u00e6kja \u00feanga\u00f0 ve\u00f0urfarsg\u00f6gn og g\u00f6gn um s\u00f3lina. \u00deannig er unnt a\u00f0 gera s\u00edna eigin k\u00f6nnun ef vilji er til!<\/p>\n<p>Tilgangurinn me\u00f0 \u00feessum skrifum og vefs\u00ed\u00f0unni er ekki a\u00f0 kasta r\u00fdr\u00f0 \u00e1 kenninguna um a\u00f0 aukning koltv\u00eds\u00fdrings valdi hitastigsh\u00e6kkun, heldur a\u00f0 benda \u00e1 a\u00f0 s\u00fa h\u00e6kkun sem vi\u00f0 h\u00f6fum or\u00f0i\u00f0 v\u00f6r vi\u00f0 undanfari\u00f0 er \u00e1 engan h\u00e1tt einst\u00f6k \u00ed s\u00f6gunni; hitastig hefur oft \u00e1\u00f0ur sveiflast jafn miki\u00f0 \u00e1n \u00feess a\u00f0 koltv\u00eds\u00fdringur komi til. Tengslin vi\u00f0 \u00e1hrif s\u00f3larinnar eru mj\u00f6g l\u00edkleg, og vir\u00f0ist fylgnin vi\u00f0 m\u00e6lanlegar breytingar \u00ed s\u00f3linni mj\u00f6g greinileg. \u00deessi hli\u00f0 m\u00e1lanna hefur fengi\u00f0 t\u00f6luver\u00f0a umfj\u00f6llun erlendis, s\u00e9rstaklega \u00ed Bandar\u00edkjunum. Einnig hafa Danir veri\u00f0 duglegir vi\u00f0 a\u00f0 fjalla um tengsl s\u00f3lar og ve\u00f0urfars, enda eiga \u00feeir mj\u00f6g f\u00e6ra v\u00edsindamenn \u00e1 \u00fev\u00ed svi\u00f0i.<\/p>\n<p>A\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u er nau\u00f0synlegt a\u00f0 l\u00edta til allra \u00fe\u00e1tta sem skipt geta m\u00e1li vi\u00f0 ranns\u00f3knir \u00e1 ve\u00f0urfarsbreytingum og l\u00e1ta ekki stj\u00f3rnast af ford\u00f3mum og tilfinningum. Augu v\u00edsindamanna hafa beinst miki\u00f0 a\u00f0 samspili hitafars og reglubundinna breytinga \u00ed s\u00f3linni. A\u00f0 \u00f6llum l\u00edkindum munum vi\u00f0 fr\u00e9tta miki\u00f0 fr\u00e1 \u00feessum v\u00edgst\u00f6\u00f0vum \u00e1 n\u00e6stu \u00e1rum.<\/p>\n<p>Vonandi vekur \u00feessi grein fleiri spurningar en h\u00fan hefur svara\u00f0. Ef svo er, \u00fe\u00e1 er tilganginum n\u00e1\u00f0!<\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">(Myndin um samspil hitastigs \u00e1 j\u00f6r\u00f0inni fr\u00e1 1740 og virkni s\u00f3lar er ger\u00f0 eftir myndum \u00ed Sky &amp; Telescope og The Astrophysical Journal; greinar eftir Dr. Sallie Baliunas og Dr. Willie Soon sem eru v\u00edsindamenn hj\u00e1 Harward-Smithsonian Center for Astrophysics og Mount Wilson Institute. Birting er me\u00f0 leyfi Dr. Baliunas.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Myndin sem s\u00fdnir samband hitastig jar\u00f0ar og breytingar \u00ed virkni s\u00f3lar fr\u00e1 landn\u00e1mi er unnin upp \u00far grein Dr. Bradley E. Schaefer pr\u00f3fessors vi\u00f0 Yale h\u00e1sk\u00f3la \u00ed t\u00edmaritinu Sky &amp; Telescope og birt me\u00f0 leyfi hans. Einnig er stu\u00f0st vi\u00f0 ranns\u00f3knir Dr. J. Eddy \u00e1 fr\u00e1viki C-14 sams\u00e6ta).<\/p>\n<p align=\"RIGHT\">\u00c1HB<\/p>\n<p><center style=\"color: #000000;\">&#8212;<\/center><span style=\"color: #000000; font-family: Arial;\"><span style=\"color: navy;\"><strong>NI\u00d0URLAG<\/strong><br \/>\neftir Halld\u00f3r J\u00f3nsson verkfr\u00e6\u00f0ing<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><i>\u00c9g er b\u00f3ndi og allt mitt \u00e1<br \/>\nundir s\u00f3l og regni.<\/i><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\">Svo m\u00e6lti Klettafjallask\u00e1ldi\u00f0 og \u00ed v\u00ed\u00f0ari skilningi er \u00feetta \u00fea\u00f0, sem allt vort mannl\u00edf byggist \u00e1. \u00c1n s\u00f3larorkunnar og vatnsins erum v\u00e9r vi\u00f0 menn l\u00edtils megnugir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\">En v\u00e9r getum ekki lifa\u00f0 \u00e1 \u00feessu tvennu \u00f3myndbreyttu. Vi\u00f0 ver\u00f0um a\u00f0 breyta \u00feessu \u00ed f\u00e6\u00f0u me\u00f0 einum e\u00f0a \u00f6\u00f0rum h\u00e6tti. J\u00f6r\u00f0ina \u00e1 mannkyni\u00f0 saman, um \u00fea\u00f0 er ekki deilt.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\">\u00c1 \u00feessari \u00f6ld hafa miklar h\u00f6rmungar gengi\u00f0 yfir mannkyn af v\u00f6ldum st\u00f3rasannleiksmanna. Einokun hugsunar er hi\u00f0 skelfilegasta form har\u00f0stj\u00f3rnar, sem hugsast getur. \u00dev\u00ed er \u00fea\u00f0 ill ath\u00f6fn, a\u00f0 sitja \u00ed f\u00edlabeinsturni s\u00ednum og krefjast \u00feess a\u00f0 f\u00e1t\u00e6kt f\u00f3lk h\u00e6tti a\u00f0 bjarga s\u00e9r, \u00feegar \u00fea\u00f0 \u00e1 ekki annars \u00farkosti. \u00dea\u00f0 var til a\u00f0 mynda \u00f6murlegt a\u00f0 koma til Kulusuk og sj\u00e1 hvernig \u00f3grundu\u00f0 \u00e6singamennska hinnar au\u00f0ugu Birgittu Bardot gat ver\u00f0fellt hinu einu k\u00fa f\u00e1t\u00e6ka mannsins \u00fear, &#8211; selinn, &#8211; svo a\u00f0 f\u00f3lkinu \u00fear voru allar bjargir banna\u00f0ar. Og \u00fe\u00f3 a\u00f0 fj\u00f6r\u00f0urinn v\u00e6ri i\u00f0andi af laxi, \u00fe\u00e1 m\u00e1ttu frumbyggjar ekki vei\u00f0a hann vegna samninga sem Danir h\u00f6f\u00f0u gert vi\u00f0 r\u00edka sportvei\u00f0imenn .<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\">Hvernig getur Bandar\u00edkjastj\u00f3rn til d\u00e6mis \u00e6tlast til, a\u00f0 f\u00e1t\u00e6kir b\u00e6ndur \u00ed K\u00f3lumb\u00edu neiti s\u00e9r um a\u00f0 r\u00e6kta \u00fe\u00e1 einu afur\u00f0, sem Bandar\u00edkjamenn vilja af \u00feeim kaupa, \u00e1n \u00feess a\u00f0 eitthva\u00f0 komi \u00ed sta\u00f0inn ? Hvernig geta hinar au\u00f0ugu i\u00f0na\u00f0ar\u00fej\u00f3\u00f0ir heims krafist \u00feess, a\u00f0 \u00cdslendingar byggi ekki fleiri \u00e1lver vegna losunar koltv\u00eds\u00fdrings \u00e1n \u00feess a\u00f0 eitthva\u00f0 komi \u00ed sta\u00f0inn ? \u00dearf ekki \u00ed \u00fev\u00ed samhengi a\u00f0 huga a\u00f0 \u00fev\u00ed, a\u00f0 jar\u00f0vegsey\u00f0ing \u00e1 \u00cdslandi bindur meiri koltv\u00eds\u00fdring en allur fiskiskipaflotinn, b\u00edlarnir, eldfj\u00f6llin og komin og \u00f3komin \u00e1lver losa? Getum v\u00e9r \u00cdslendingar leyft oss anna\u00f0 en a\u00f0 heyra fyrst allar hli\u00f0ar hvers m\u00e1ls svo sem ger\u00f0u g\u00f6fugir fornmenn?<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\">Ver\u00f0um v\u00e9r \u00cdslendingar ekki a\u00f0 l\u00edta til \u00feess, hva\u00f0 Vostock \u00edskjarnarnir segja oss um koltv\u00eds\u00edringss\u00f6gu jar\u00f0ar, \u00e1\u00f0ur en v\u00e9r f\u00f6rum a\u00f0 taka \u00fe\u00e1tt \u00ed heimsverzlun um koltv\u00eds\u00fdringskv\u00f3ta ? E\u00f0a \u00fe\u00e1 undirrita sam\u00feykktir um aflei\u00f0ingar kenninga um gr\u00f3\u00f0urh\u00fasa\u00e1hrif \u00e1 j\u00f6r\u00f0u, \u00e1n \u00feess a\u00f0 gefa gaum a\u00f0 or\u00f0um \u00feeirra Dr. Feynmanns og \u00c1rna Magn\u00fassonar um almennt e\u00f0li kenninga ?<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\">Var v\u00edsindalegur grunnur \u00feeirra gr\u00f3\u00f0urh\u00fasamanna \u00ed Kyoto n\u00e6gilega traustur til \u00feess, a\u00f0 v\u00e9r, -n\u00falifandi \u00cdslendingar-, s\u00e9um til \u00feess b\u00e6rir, a\u00f0 \u00e1kvar\u00f0a um l\u00edfskj\u00f6r \u00fej\u00f3\u00f0ar vorrar um n\u00e6stu aldir?<\/span><\/p>\n<h2 style=\"color: #000000;\" align=\"right\"><span style=\"font-family: Arial; color: #0000ff;\">Halld\u00f3r J\u00f3nsson<\/span><\/h2>\n<h2 style=\"color: #000000;\">&#8212; &#8212; &#8212;<\/h2>\n<h2 style=\"color: #000000; text-align: center;\"><\/h2>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/bline.gif\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"7\" border=\"1\" \/><\/p>\n<h2><\/h2>\n<h2><\/h2>\n<h2 style=\"color: #000000; text-align: center;\"><strong><span style=\"color: #008000;\">H\u00e9r fyrir ne\u00f0an eru nokkrar myndir \u00e1samt sk\u00fdringum <\/span><\/strong><br \/>\n<strong><span style=\"color: #008000;\">sem ekki reyndist pl\u00e1ss fyrir \u00ed greininni.<\/span><\/strong><\/h2>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<table border=\"1\" width=\"100\" cellpadding=\"12\" align=\"center\" bgcolor=\"#EEEEEE\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/slide20-small.jpg\" alt=\"S\u00f3lsveiflan og UV myndir\" width=\"576\" height=\"403\" align=\"middle\" border=\"1\" \/><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Mynd 5. S\u00f3lsveiflan<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>\u00deessi mynd s\u00fdnir okkur \u00f3tv\u00edr\u00e6tt a\u00f0 s\u00f3lin tekur miklum breytingum fr\u00e1 \u00e1ri til \u00e1rs. Fyrsta myndin (\u00ed efstu r\u00f6\u00f0) er tekin \u00ed september 1991 og s\u00fa s\u00ed\u00f0asta \u00ed september 1994. Virkni s\u00f3lar er \u00fe\u00e1 a\u00f0 falla eins og sj\u00e1 m\u00e1 \u00e1 gr\u00e6na ferlinum sem s\u00fdnir fimm s\u00f3lsveiflut\u00edmabil. (Rau\u00f0u deplarnir lengst til h\u00e6gri \u00e1 ferlinum s\u00fdna hven\u00e6r hver mynd var tekin).<\/p>\n<p>Vi\u00f0 t\u00f6kum eftir \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00e1mark s\u00f3lblettat\u00f6lunnar er misjafnt; toppurinn 1958 hefur veri\u00f0 h\u00e1r (reyndar s\u00e1 h\u00e6sti s\u00ed\u00f0an reglubundin talning h\u00f3fst 1755), en n\u00e6sti toppur 1969 l\u00e1gur. S\u00ed\u00f0ustu tveir topparnir hafa veri\u00f0 fyrir ofan me\u00f0allag, og vir\u00f0ist s\u00e1 n\u00e6sti sem ver\u00f0ur \u00ed h\u00e1marki um \u00e1ri\u00f0 2000 \u00e6tla a\u00f0 ve\u00f0a af svipa\u00f0ri st\u00e6r\u00f0 og s\u00e1 s\u00ed\u00f0asti. Ef grannt er sko\u00f0a\u00f0 m\u00e1 sj\u00e1 a\u00f0 lengd s\u00f3lblettasveiflunar er breytileg.<\/p>\n<p>Almennt m\u00e1 segja:\u00a0<i>&#8220;Mikil virkni -&gt; margir s\u00f3lblettir \u00ed h\u00e1marki -&gt; stutt s\u00f3lblettasveifla&#8221;.<\/i><\/p>\n<p><i><\/i>Myndir sem \u00feessar eru teknar daglega af s\u00f3linni. Nota\u00f0ar eru s\u00e9rstakar myndav\u00e9lar sem n\u00e6mar eru fyrir \u00f3s\u00fdnilegu \u00fatfj\u00f3lubl\u00e1u lj\u00f3si og r\u00f6ntgengeislum. \u00c1 veraldarvefnum er h\u00e6gt a\u00f0 fylgjast me\u00f0 breytingum \u00e1 s\u00f3linni fr\u00e1 degi til dags, \u00fev\u00ed n\u00fdjar myndir eru birtar \u00fear daglega.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><center style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/center>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/bline.gif\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"7\" border=\"1\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<table border=\"1\" width=\"100\" cellpadding=\"12\" align=\"center\" bgcolor=\"#EEEEEE\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/800k-1k.gif\" alt=\"Hitafar s\u00ed\u00f0ustu 800.000 \u00e1ra\" width=\"468\" height=\"651\" align=\"middle\" border=\"1\" \/><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><b><b>Mynd 6. Hitafar s\u00ed\u00f0ustu 900.000 \u00e1ra.<\/b><\/b><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Vi\u00f0 sj\u00e1um \u00e1 \u00feessum myndum a\u00f0 hitastig jar\u00f0ar \u00e1 \u00fea\u00f0 til a\u00f0 sveiflast verulega og er fjarri \u00fev\u00ed a\u00f0 vera st\u00f6\u00f0ugt. Hinar g\u00edfurlegu hitasveiflur \u00feegar \u00edsaldir koma og fara er kafli \u00fat af fyrir sig. \u00dear koma v\u00e6ntanlega \u00f6nnur \u00e1hrif til en breytileg virkni s\u00f3lar, svo sem Milankovitch \u00e1hrifin.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 h\u00f6fum mestan \u00e1huga \u00e1 a\u00f0 sko\u00f0a ne\u00f0sta ferilinn. Hl\u00fdindin \u00e1 fyrstu \u00e1rum \u00cdslandsbygg\u00f0ar hafa varla stafa\u00f0 af koltv\u00eds\u00fdringsmengun. Erum vi\u00f0 fyrst n\u00fa a\u00f0 komast \u00fat \u00far litlu \u00eds\u00f6ldinni?<\/p>\n<p>T\u00f6kum eftir \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00e1 ne\u00f0stu myndinni n\u00e6r l\u00f3\u00f0r\u00e9tti skalinn a\u00f0eins yfir 2\u00b0C en 7-8\u00b0C \u00e1 efri myndunum. N\u00faverandi hitastig er s\u00fdnt me\u00f0 brotal\u00ednu.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><center style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/center>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/bline.gif\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"7\" border=\"1\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<table border=\"1\" width=\"100\" cellpadding=\"12\" align=\"center\" bgcolor=\"#EEEEEE\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/milankowitch.gif\" alt=\"Kenning Milankovitch\" width=\"558\" height=\"450\" align=\"middle\" border=\"1\" \/><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Mynd 7. Milankovitch kenningin.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>\u00c1ri\u00f0 1941 setti st\u00e6r\u00f0fr\u00e6\u00f0ingurinn Milutin Milankovitch fram kenningu sem sk\u00fdrt getur hvers vegna mikil k\u00f3lnun ver\u00f0ur me\u00f0 tilt\u00f6lulega l\u00f6ngu millibili. Hann reikna\u00f0i \u00fat samanl\u00f6g\u00f0 \u00e1hrif breytinga \u00e1 m\u00f6ndulhalla (obliquity, 40.000 \u00e1ra sveifla), m\u00f6duveltu (precession, sbr. skopparakringlu, 20.000 \u00e1ra sveifla) og braut jar\u00f0ar umhverfis s\u00f3lu (eccentricity, 100.000 \u00e1ra sveifla).<\/p>\n<p>Ni\u00f0ursta\u00f0an \u00e1 ne\u00f0sta ferlinum s\u00fdnir hven\u00e6r l\u00edkur eru k\u00f6ldum og heitum t\u00edmabilum \u00e1 nor\u00f0urhveli jar\u00f0ar, og a\u00f0 \u00e1 kuldaskei\u00f0um f\u00e1 sta\u00f0ir \u00e1 60\u00b0N a\u00f0eins sama varma fr\u00e1 s\u00f3linni (insolation) og sta\u00f0ir \u00e1 80\u00b0N f\u00e1 n\u00fa! Ne\u00f0sti ferillinn n\u00e6r 200.000 \u00e1r aftur \u00ed t\u00edmann og 100.000 \u00e1r fram \u00ed t\u00edmann!<\/p>\n<p>S\u00ed\u00f0ari t\u00edma ranns\u00f3knir s\u00fdna a\u00f0 fj\u00f6ldi sm\u00e6rri atri\u00f0a hefur \u00e1hrif \u00e1 heildarmyndina, en kenning Milankovitch er samt sem \u00e1\u00f0ur mj\u00f6g \u00e1hugaver\u00f0 og vel \u00feekkt. H\u00fan skiptir \u00fe\u00f3 ekki m\u00e1li \u00feegar vi\u00f0 sko\u00f0um breytilega virkni s\u00f3lar og hitafar s\u00ed\u00f0ustu alda.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><center style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/center>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/bline.gif\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"7\" border=\"1\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<table border=\"1\" width=\"100\" cellpadding=\"12\" align=\"center\" bgcolor=\"#EEEEEE\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/geimvedur.jpg\" alt=\"J\u00f6r\u00f0in og s\u00f3lvindurinn\" width=\"507\" height=\"325\" align=\"middle\" border=\"1\" \/><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Mynd 8. Geimve\u00f0ur (space weather)<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Hva\u00f0 er geimve\u00f0ur? Langt er s\u00ed\u00f0an menn uppg\u00f6tvu\u00f0u a\u00f0 s\u00f3lin hefur \u00fdmiss konar \u00e1hrif \u00e1 j\u00f6r\u00f0u ni\u00f0ri. \u00deekktust eru nor\u00f0urlj\u00f3sin. Geimurinn er alls ekki t\u00f3mur. Hann er fullur af orkuhl\u00f6\u00f0num \u00f6gnum, f\u00f3t\u00f3num (lj\u00f3seindum), raf- og segulsvi\u00f0i, og geimgeislum. \u00de\u00e9ttleikinn er ekki mikill, en \u00fe\u00f3 n\u00e6gur til a\u00f0 hafa \u00e1hrif \u00e1 daglegt l\u00edf okkar \u00e1 j\u00f6r\u00f0inni. Segja m\u00e1 a\u00f0 j\u00f6r\u00f0in s\u00e9 \u00ed ystu l\u00f6gum s\u00f3larinnar, sem er s\u00f3lvindurinn. S\u00f3lvindurinn er rafagnask\u00fd sem streymir me\u00f0 \u00f3gnarhra\u00f0a (400-800 km\/s) fr\u00e1 yfirbor\u00f0i s\u00f3lar og umlykur \u00feess vegna j\u00f6r\u00f0ina. Styrkur s\u00f3lvindsins breytist me\u00f0 11 \u00e1ra s\u00f3lsveiflunni.<\/p>\n<p>Stundum ver\u00f0a s\u00f3lgos \u00e1 s\u00f3linni og \u00f6flugir s\u00f3lstormar geysast fr\u00e1 henni. Lendi sl\u00edkur stormur \u00e1 j\u00f6r\u00f0inni getur hann haft t\u00f6luver\u00f0ar aflei\u00f0ingar \u00e1 j\u00f6r\u00f0u ni\u00f0ri. \u00deekkt d\u00e6mi er fr\u00e1 13. mars 1989 \u00feegar mikill s\u00f3lstormur var\u00f0 \u00feess valdandi a\u00f0 st\u00f3r hluti raforkudreifikerfisins \u00ed Kanada og Bandar\u00edkjunum hrundi. \u00cd j\u00f6r\u00f0inni spanast straumur me\u00f0 um 5V spennu \u00e1 k\u00edl\u00f3metra. \u00deessi straumur er n\u00e6gur til a\u00f0 valda mettun \u00ed j\u00e1rnkjarna h\u00e1spennu-spennubreyta sem tengdir eru l\u00f6ngum h\u00e1spennul\u00ednum. \u00deetta veldur s\u00ed\u00f0an hita\u00e1hrifum og getur trufla\u00f0 svokalla\u00f0ar li\u00f0averndareiningar \u00ed dreifikerfum rafmagns. Miklar truflanir geta or\u00f0i\u00f0 \u00e1 fjarskiptum \u00e1 stuttbylgju svo og \u00e1 sta\u00f0setningarkerfum. \u00deess vegna eru n\u00fa fj\u00f6lmargar svokalla\u00f0ar geimve\u00f0urst\u00f6\u00f0var sem s\u00edfellt fylgjast me\u00f0 s\u00f3linni og gefa daglega \u00fat ve\u00f0ursp\u00e1r um geimve\u00f0ri\u00f0. \u00c1 veraldarvefnum er h\u00e6gt a\u00f0 lesa n\u00fdjustu geimve\u00f0ursp\u00e1na.<\/p>\n<p>S\u00f3lin er nokku\u00f0 skrautleg \u00e1 \u00feessari mynd, en h\u00fan er ekki bara st\u00f3rt hv\u00edtt lj\u00f3s \u00e1 himninum. H\u00fan er breytileg fr\u00e1 degi til dags og \u00e1ri til \u00e1rs og \u00e1 \u00fea\u00f0 til a\u00f0 yggla sig.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><center style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/center>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/bline.gif\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"7\" border=\"1\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<table border=\"1\" width=\"100\" cellpadding=\"12\" align=\"center\" bgcolor=\"#EEEEEE\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><center><a href=\"http:\/\/192.168.1.70\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/MSU-1998.png\"><br \/>\n<\/a><a href=\"http:\/\/192.168.1.70\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/MSU-1998.png\"><img loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-373\" src=\"http:\/\/192.168.1.70\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/MSU-1998.png\" alt=\"MSU-1998\" width=\"483\" height=\"350\" srcset=\"http:\/\/www.agust.net\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/MSU-1998.png 483w, http:\/\/www.agust.net\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/MSU-1998-300x217.png 300w\" sizes=\"(max-width: 483px) 100vw, 483px\" \/><\/a><\/center><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Mynd 9. M\u00e6lingar NASA s\u00fdna a\u00f0eins sveiflur \u00ed hitastigi.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Bandar\u00edska geimfer\u00f0astofnunin NASA m\u00e6lir hitastig lofthj\u00faps jar\u00f0ar utan \u00far geimnum. Daglega eru ger\u00f0a 30.000 m\u00e6lingar yfir alla j\u00f6r\u00f0ina, jafnt \u00ed bygg\u00f0 sem \u00f3bygg\u00f0um. M\u00e6lingarnar s\u00fdna sveiflur \u00ed takt vi\u00f0 s\u00f3lblettasveifluna, st\u00f3r eldgos (t.d. El Chichon 1982 og Mt. Pinatubo 1991) og fyrirb\u00e6ri eins og El-Nino, en enga varanlega breytingu. Reyndar m\u00e1 greina sm\u00e1v\u00e6gilega k\u00f3lnun (0,02\u00b0C) fr\u00e1 1979 til 1997.<\/p>\n<p><center><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/balloon-msu.gif\" alt=\"\" width=\"437\" height=\"200\" border=\"1\" \/><\/center>M\u00e6lingum ber mj\u00f6g vel saman vi\u00f0 m\u00e6lingar fr\u00e1 fj\u00f6lda ve\u00f0urathugunarst\u00f6\u00f0va sem senda reglulega upp ve\u00f0urathugunarbelgi. Margir telja a\u00f0 \u00feessi m\u00e6lit\u00e6kni gefi r\u00e9ttari mynd af lofthj\u00fapnum en m\u00e6lingar \u00e1 j\u00f6r\u00f0u ni\u00f0ri, sem a\u00f0eins n\u00e1 til hluta jar\u00f0ar.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><center style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/center>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/bline.gif\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"7\" border=\"1\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<table border=\"1\" width=\"100\" cellpadding=\"12\" align=\"center\" bgcolor=\"#EEEEEE\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/sunlike-stars.gif\" alt=\"\" width=\"619\" height=\"427\" align=\"middle\" border=\"1\" \/><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Mynd 10. Ranns\u00f3knir \u00e1 s\u00f3lstj\u00f6rnum.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Ranns\u00f3knir \u00e1 fj\u00f6lm\u00f6rgum stj\u00f6rnum sem l\u00edkjast okkar eigin s\u00f3l hj\u00e1lpa stj\u00f6rnufr\u00e6\u00f0ingum a\u00f0 skilja e\u00f0li og dynti s\u00f3larinnar.<\/p>\n<p>Vinstra megin eru tv\u00e6r myndir sem s\u00fdna breytingar \u00ed birtu og segulvirkni okkar eigin s\u00f3lar \u00ed tvo \u00e1ratugi.<\/p>\n<p>H\u00e6gra megin eru tv\u00e6r myndir sem s\u00fdna breytingar \u00ed birtu og segulvirkni s\u00f3lstj\u00f6rnunnar HD-10476.<\/p>\n<p>B\u00e1\u00f0ar s\u00fdna \u00fe\u00e6r svipa\u00f0a heg\u00f0un.<\/p>\n<p>\u00dar t\u00edmaritinu Sky &amp; Telescope, desember 1996. Dr. Sallie Baliunas og Dr. Willie Soon hafa stunda\u00f0 ranns\u00f3knir \u00e1 e\u00f0li s\u00f3lstjarna \u00ed \u00e1ratugi og skrifa\u00f0 greinar um samspil s\u00f3lar og ve\u00f0urfars. Hj\u00e1 Mount Wilson Observatory er reglulega fylgst me\u00f0 um 100 s\u00f3lstj\u00f6rnum til a\u00f0 \u00f6\u00f0last betri skilning \u00e1 okkar eigin s\u00f3l.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><center style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/center>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/bline.gif\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"7\" border=\"1\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<table border=\"1\" width=\"500\" cellpadding=\"12\" align=\"center\" bgcolor=\"#EEEEEE\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><center><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/sunspots.gif\" alt=\"S\u00f3lblettir fr\u00e1 upphafi talninga\" width=\"358\" height=\"572\" border=\"1\" \/><\/center><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Mynd 11. S\u00f3lblettir fr\u00e1 1610.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>\u00deessi mynd er fengin \u00e1 vefs\u00ed\u00f0unni hj\u00e1 Mount Wilson Observatory \u00fear sem miklar ranns\u00f3knir \u00e1 s\u00f3linni og s\u00f3lstj\u00f6rnum fara fram. Fyrstu reglulegar athuganir eru fr\u00e1 mi\u00f0ri 18. \u00f6ld og er sveiflan sem var \u00ed h\u00e1marki um 1760 k\u00f6llu\u00f0 n\u00famer 1, en s\u00f3lblettasveiflan sem var \u00ed h\u00e1marki um 1990 er n\u00famer 22. Eins og s\u00e9st \u00e1 \u00feessari mynd, \u00fe\u00e1 er saga s\u00f3lbletta \u00feekkt \u00fe\u00f3 nokku\u00f0 lengur. Hi\u00f0 vel\u00feekkta Maunder l\u00e1gmark \u00e1 seinni hluta 17. aldar er \u00e1berandi. \u00cd byrjun 17. aldar eru athuganir stopular og ferillinn slitr\u00f3ttur.<\/p>\n<p>Eins og sj\u00e1 m\u00e1, \u00fe\u00e1 er h\u00e6\u00f0 s\u00f3lblettasveiflunar mj\u00f6g mismunandi, allt fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 engir s\u00f3lblettir sj\u00e1st upp \u00ed s\u00f3lblettat\u00f6luna 200 \u00e1ri\u00f0 1958. Vel m\u00e1 greina breytingar sem vir\u00f0ast \u00ed takt vi\u00f0 hitafarsbreytingar.<\/p>\n<p>Me\u00f0alt\u00edmi s\u00f3lblettaveiflunnar er um 11 \u00e1r, en \u00ed reynd breytilegur 8 til 15 \u00e1r. Yfirleitt hafa s\u00f3lblettat\u00edmabil sem r\u00edsa hratt h\u00e1an topp. Almennt m\u00e1 segja: &#8220;Stutt s\u00f3lblettasveifla fylgir h\u00e1rri s\u00f3lblettat\u00f6lu&#8221; og \u00f6fugt.<\/p>\n<p>Svokalla\u00f0a Gleissberg sveiflu (u.\u00fe.b. 100 \u00e1r) m\u00e1 greina sem h\u00e1m\u00f6rk um 1770 , 1850 og 1960.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><center style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/center>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/bline.gif\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"7\" border=\"1\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<table border=\"1\" width=\"100\" cellpadding=\"12\" align=\"center\" bgcolor=\"#EEEEEE\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/svendmark-chrisensen.gif\" alt=\"\" width=\"611\" height=\"434\" align=\"middle\" border=\"1\" \/><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Mynd 12. Samspil geimgeisla, s\u00f3lvindar og sk\u00fdjafars.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Kenning sem vaki\u00f0 hefur heimsathygli er \u00e6ttu\u00f0 fr\u00e1 Danm\u00f6rku. Kenningin er \u00feessi:<br \/>\nS\u00f3lvindurinn er rafagnagas sem streymir fr\u00e1 yfirbor\u00f0i s\u00f3lar. \u00deegar virkni s\u00f3lar er \u00ed h\u00e1marki er s\u00f3lvindurinn einnig meiri en venjulega. \u00deegar s\u00f3lvindurinn er sterkur sk\u00fdlir hann betur j\u00f6r\u00f0inni fyrir geimgeislum. Sem sagt: \u00deegar virkni s\u00f3lar er mikil, \u00fe\u00e1 eru geimgeislar veikir. (\u00deetta er sama fyrirb\u00e6ri og gerir \u00fea\u00f0 a\u00f0 verkum a\u00f0 sams\u00e6turnar (is\u00f3t\u00f3par) kolefni-14 \u00ed \u00e1rhringjum trj\u00e1a eru hlutfallslega meiri \u00feegar s\u00f3lin er \u00ed l\u00e6g\u00f0; &#8211; a\u00f0fer\u00f0in til a\u00f0 meta virkni s\u00f3lar langt aftur \u00ed t\u00edma).<\/p>\n<p>H\u00e9r koma \u00feeir f\u00e9lagar\u00a0<b>Henrik Svensmark<\/b>\u00a0og\u00a0<b>Eigil Friis-Christensen<\/b>\u00a0vi\u00f0 s\u00f6gu. Henrik kom til hugar a\u00f0 geimgeislar g\u00e6tu \u00e1tt \u00fe\u00e1tt \u00ed breytilegu hitastigi jar\u00f0ar &#8211; me\u00f0 hj\u00e1lp s\u00f3lar. \u00c1samt Agli sko\u00f0a\u00f0i hann gervihnattamyndir af sk\u00fdjafari fr\u00e1 \u00e1rinu 1979. \u00cd lj\u00f3s kom a\u00f0 \u00feegar geimgeislar eru veikastir \u00feekur sk\u00fdjahulan 65% af yfirbor\u00f0i jar\u00f0ar, en 68% \u00feegar geimgeislar eru hva\u00f0 sterkastir.<\/p>\n<p>Hvernig stendur \u00e1 \u00feessu? Ein kenningin gengur \u00fat \u00e1 a\u00f0 vatnsgufan \u00fe\u00e9ttist \u00e1 ryk\u00f6gnum (aerosols). Geimgeislar j\u00f3nisera gas \u00ed h\u00e1loftunum. J\u00f3nirnar flytja hle\u00f0slu yfir \u00e1 vatnsdropa sem draga a\u00f0 s\u00e9r rykagnir. Rykagnirnar virka \u00fe\u00e1 sem eins konar s\u00e6\u00f0i sem fl\u00fdtir fyrir \u00fe\u00e9ttingu rakans.<\/p>\n<p>Breytileg sk\u00fdjahula \u00fe\u00fd\u00f0ir au\u00f0vita\u00f0 breytilegt endurkast, \u00feannig a\u00f0 mismikill s\u00f3larylur n\u00e6r a\u00f0 sk\u00edna \u00e1 j\u00f6r\u00f0ina.<\/p>\n<p>&#8220;Mikil virkni s\u00f3lar -&gt; mikill s\u00f3lvindur -&gt; minni geimgeislar -&gt; minna um sk\u00fd -&gt; minna endurkast -&gt; h\u00e6rra hitastig&#8221; !<\/p>\n<p>Augu v\u00edsindamanna beinast n\u00fa a\u00f0 \u00feessum \u00fe\u00e6tti og stendur jafnvel til a\u00f0 gera tilraun til a\u00f0 sta\u00f0festa kenninguna me\u00f0 tilraunum hj\u00e1 CERN \u00ed Sviss.<\/p>\n<p>\u00c1 myndinni er d\u00f6kki ferillinn breyting \u00ed sk\u00fdjahulu me\u00f0 12 m\u00e1na\u00f0a me\u00f0altali (\u00cd pr\u00f3sentum, kv\u00f6r\u00f0un \u00e1 l\u00f3\u00f0r\u00e9tta \u00e1snum vinstra megin, running average). Granni ferillinn s\u00fdnir m\u00e1na\u00f0arme\u00f0altal nifteinda samkv\u00e6mt m\u00e6lingum \u00ed Climax, Colorado (l\u00f3\u00f0r\u00e9tti \u00e1sinn h\u00e6gra megin). Fylgnin er\u00a0<b>r = 0,95.<\/b><\/p>\n<p><b><\/b>Ef \u00feessi kenning reynist r\u00e9tt, \u00fe\u00e1 \u00feurfum vi\u00f0 ekki lengur a\u00f0 efast um hva\u00f0 veldur hitabreytingum \u00e1 j\u00f6r\u00f0u!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><center style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/center>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/bline.gif\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"7\" border=\"1\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<table border=\"1\" width=\"500\" cellpadding=\"12\" align=\"center\" bgcolor=\"#EEEEEE\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Mynd 13. \u00d3skir um skynsamlegar a\u00f0ger\u00f0ir.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Margir virtir v\u00edsindamenn hafa undanfari\u00f0 vara\u00f0 eindregi\u00f0 vi\u00f0 \u00feeim hr\u00e6\u00f0slu\u00e1r\u00f3\u00f0ri sem haldi\u00f0 hefur veri\u00f0 fram af f\u00f3lki sem ekki getur s\u00e9\u00f0 hlutina \u00ed samhengi og einbl\u00ednir \u00e1\u00a0<i>eina\u00a0<\/i>hugsanlega sk\u00fdringu \u00e1 sveiflum \u00ed hitastigi. \u00deeir vilja fara a\u00f0 \u00f6llu me\u00f0 g\u00e1t og st\u00f3refla ranns\u00f3knir \u00e1 m\u00e1linu. \u00dea\u00f0 er a\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u nau\u00f0synlegt a\u00f0 skilja vandam\u00e1li\u00f0 \u00e1\u00f0ur en r\u00e1\u00f0ist er \u00ed a\u00f0 r\u00e1\u00f0a b\u00f3t \u00e1 \u00fev\u00ed.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Sem d\u00e6mi m\u00e1 nefna\u00a0<b>&#8220;Statement by Atmospheric Scientists on Greenhouse Warming&#8221;<\/b>\u00a0\u00fear sem um 50 v\u00edsindamenn \u00ed loftlagsfr\u00e6\u00f0um (flestir me\u00f0 doktorspr\u00f3f og margir pr\u00f3fessorar vi\u00f0 virta h\u00e1sk\u00f3la) segja \u00ed<i>lok<\/i>\u00a0yfirl\u00fdsingarinnar:<\/p>\n<p>&#8220;\u2026Vi\u00f0 h\u00f6fum \u00e1hyggjur af \u00fev\u00ed, hvernig \u00e1r\u00f3\u00f0ursmenn, sem vilja st\u00f6\u00f0va v\u00f6xt orku og efnahagslegra framfara, s\u00e6kja fram me\u00f0 r\u00f3tt\u00e6ka\u00a0<span style=\"text-decoration: underline;\">stefnu \u00e1n \u00feess a\u00f0 taka tillit til n\u00fdlegra breytinga \u00e1 hinum v\u00edsindalega grunni.<\/span>\u00a0Vi\u00f0 \u00f3ttumst a\u00f0 flaustur vi\u00f0 \u00fea\u00f0, a\u00f0 koma \u00e1 hnattr\u00e6num takm\u00f6rkunarreglum muni hafa st\u00f3rslysaleg \u00e1hrif \u00e1 hagkerfi heimsins, \u00e1 atvinnu, l\u00edfskj\u00f6r og heilsug\u00e6slu manna og a\u00f0 \u00feessi \u00e1hrif ver\u00f0i alvarlegust fyrir \u00fer\u00f3unarr\u00edkin og hina f\u00e1t\u00e6ku. &#8221;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>H\u00f3pur \u00feekktra v\u00edsindamanna, \u00fear \u00e1 me\u00f0al 70 N\u00f3belsver\u00f0launahafar hafa skrifa\u00f0 undir<i>\u00a0<b>&#8220;<\/b><\/i><b>The Heidelberg Appeal&#8221;.\u00a0<\/b>\u00dear segir me\u00f0al annars:<\/p>\n<p>&#8220;&#8230;Vi\u00f0 viljum leggja okkar af m\u00f6rkum til a\u00f0 var\u00f0veita sameiginlega arfleif\u00f0 okkar, j\u00f6r\u00f0ina.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 h\u00f6fum aftur \u00e1 m\u00f3ti \u00e1hyggjur af \u00fev\u00ed a\u00f0 vi\u00f0 upphaf 21. aldar er a\u00f0 koma fram \u00f3raunh\u00e6f hugmyndafr\u00e6\u00f0i sem er \u00ed andst\u00e6\u00f0u vi\u00f0 v\u00edsindalega og verklega fram\u00fer\u00f3un&#8230;..<\/p>\n<p>Vi\u00f0 viljum vara \u00feau yfirv\u00f6ld sem r\u00e1\u00f0a yfir \u00f6rl\u00f6gum reikistj\u00f6rnu okkar vi\u00f0 \u00e1kv\u00f6r\u00f0unum sem sty\u00f0jast vi\u00f0 gerviv\u00edsindaleg r\u00f6k sem eru r\u00f6ng og m\u00e1linu \u00f3vi\u00f0komandi&#8230;&#8221;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><center style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/center>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/bline.gif\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"7\" border=\"1\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<table border=\"1\" width=\"600\" cellpadding=\"12\" align=\"center\" bgcolor=\"#EEEEEE\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Mynd 14. \u00d3d\u00fdr s\u00f3lgleraugu \u00e1 j\u00f6r\u00f0u e\u00f0a Kyoto?<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>N\u00fa \u00feegar menn hafa \u00e1tta\u00f0 sig \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 tr\u00falega hefur blessu\u00f0 s\u00f3lin veri\u00f0 a\u00f0 str\u00ed\u00f0a okkur eru menn farnir a\u00f0 brosa \u00fat \u00ed anna\u00f0 og gera gr\u00edn a\u00f0 \u00f6llu saman. Ef h\u00e6kkun hitastigs um minna en 1\u00b0C er svona \u00f3skaplega h\u00e6ttuleg l\u00edfi \u00e1 j\u00f6r\u00f0u, ver\u00f0um vi\u00f0 a\u00f0 breg\u00f0ast vi\u00f0 \u00fev\u00ed \u00e1 einhvern h\u00e1tt. \u00deetta er \u00fe\u00f3 alls ekkert gr\u00edn, heldur dau\u00f0ans alvara.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/teller-3.jpg\" alt=\"Teller upp \u00e1 sitt besta\" width=\"248\" height=\"314\" align=\"right\" border=\"1\" \/>Ma\u00f0ur er nefndur\u00a0<b>Dr. Edward Teller<\/b>; oft kalla\u00f0ur fa\u00f0ir vetnissprengjunnar. Teller, sem f\u00e6ddist \u00ed Ungverjalandi 1908, lauk doktorsn\u00e1mi \u00ed G\u00f6ttingen 1930 undir handlei\u00f0slu Werners Heisenberg og starfa\u00f0i um t\u00edma me\u00f0 Niels Bohr \u00ed Kaupmannah\u00f6fn. Hann fluttist til Bandar\u00edkjanna 1935 og ger\u00f0ist \u00fe\u00e1 pr\u00f3fessor vi\u00f0 George Washington University. Hann vann s\u00ed\u00f0ar me\u00f0 m\u00f6nnum eins og Einstein, Oppenheimer og Fermi. Hann er me\u00f0al \u00feekktustu v\u00edsindamanna heims og hefur hloti\u00f0 margar vi\u00f0urkenningar svo sem &#8220;Albert Einstein Award&#8221;. \u00c1 \u00feessum myndum s\u00e9st meistarinn \u00e1 s\u00ednum bestu \u00e1rum, og \u00feegar aldurinn er farinn a\u00f0 f\u00e6rast yfir hann. Hann stendur \u00fe\u00e1 vi\u00f0 minnismerki af sj\u00e1lfum s\u00e9r!<\/p>\n<p>Dr. Teller hefur komi\u00f0 fram me\u00f0 snjalla lausn \u00e1 &#8220;vandam\u00e1linu&#8221; sem hermil\u00edk\u00f6n IPCC hafa sp\u00e1\u00f0 fyrir um. Hann bendir \u00e1 a\u00f0 koma megi fyrir s\u00f3lskermi \u00far sm\u00e1\u00f6gnum \u00ed lofthj\u00fapnum og draga \u00feannig agnarl\u00edti\u00f0, en n\u00e6gilega, \u00far geislum s\u00f3lar. \u00deetta er sama fyrirb\u00e6ri og vi\u00f0 ver\u00f0um v\u00f6r vi\u00f0 eftir eldgos (t.d. Pinatubo 1992), og \u00fev\u00ed ekkert \u00f3n\u00e1tt\u00farulegt. Dr. Teller hefur slegi\u00f0 \u00e1 kostna\u00f0inn vi\u00f0 sl\u00edkar a\u00f0ger\u00f0ir og fengi\u00f0 \u00fat 100 til 1000 milj\u00f3n bandar\u00edkjadala \u00e1 \u00e1ri, sem er \u00fe\u00f3 a\u00f0eins 0,1 til 1% af kostna\u00f0i Bandar\u00edkjamanna einna vi\u00f0 fyrsta \u00e1fanga a\u00f0ger\u00f0a skv. Kyoto.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/teller_k.jpg\" alt=\"\" width=\"350\" height=\"279\" align=\"left\" border=\"1\" \/>Kosturinn vi\u00f0 a\u00f0ger\u00f0ir sem \u00feessar eru a\u00f0 \u00fe\u00e6r vinna \u00e1 m\u00f3ti h\u00e6kkun hitastigs \u00e1 j\u00f6r\u00f0u, hvort sem \u00fe\u00e6r eru af v\u00f6ldum koltv\u00eds\u00fdringsh\u00e6kkunar, e\u00f0a bara duttlungar \u00ed s\u00f3lu. Reynist hi\u00f0 s\u00ed\u00f0arnefnda vera helsta \u00e1st\u00e6\u00f0a hitastigsh\u00e6kkunar, og s\u00f3lin fari a\u00f0 k\u00f3lna aftur, \u00fe\u00e1 \u00fearf ekki anna\u00f0 a\u00f0 gera en taka ofan s\u00f3lgleraugu jar\u00f0ar. \u00dea\u00f0 t\u00e6ki j\u00f6r\u00f0ina ekki langan t\u00edma a\u00f0 n\u00e1 jafnv\u00e6gi aftur, svona eitt til tv\u00f6 \u00e1r eins og eftir eldgos.<\/p>\n<p>En, hva\u00f0a \u00e1hrif hef\u00f0i \u00feetta \u00e1 l\u00edf okkar \u00cdslendinga? Ef vi\u00f0 l\u00e6kkum hitastigi\u00f0 um h\u00e1lfa gr\u00e1\u00f0u, \u00fe\u00e1 ver\u00f0ur sama \u00e1stand hj\u00e1 okkur og \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00f6ld \u00feegar \u00fe\u00fasundir \u00cdslendinga ur\u00f0u a\u00f0 fl\u00fdja land vegna kulda. Hvort viljum vi\u00f0 hafa haf\u00eds og \u00f3\u00e1ran, e\u00f0a s\u00e6milega gott ve\u00f0ur eins og n\u00fa, e\u00f0a enn\u00fe\u00e1 betra ve\u00f0ur eins og Snorri Sturluson og Ari fr\u00f3\u00f0i nutu? \u00c6ttum vi\u00f0 nokkrar b\u00f3kmenntir fr\u00e1 s\u00f6gu\u00f6ld ef h\u00e9r hef\u00f0i r\u00edkt kuldi og \u00f3\u00e1ran \u00e1 \u00feeim t\u00edma?<\/p>\n<p>\u00dei\u00f0 sem vilji\u00f0 l\u00e6kka hitastigi\u00f0, &#8211; vinsamlegast r\u00e9tti\u00f0 upp h\u00f6nd! T\u00e6knin er til! Aftur til litlu \u00edsaldar!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><center style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/center>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/bline.gif\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"7\" border=\"1\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<table border=\"1\" width=\"100\" cellpadding=\"12\" align=\"center\" bgcolor=\"#EEEEEE\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/reykjavi.gif\" alt=\"Hiti \u00ed Reykjav\u00edk hefur l\u00edti\u00f0 breyst\" width=\"660\" height=\"297\" align=\"middle\" border=\"1\" \/><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Mynd 15. \u00c1rei\u00f0anleiki hitam\u00e6linga.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Fr\u00f3\u00f0legt getur veri\u00f0 a\u00f0 sko\u00f0a hitaferla fr\u00e1 mismunandi st\u00f6\u00f0um. \u00dea\u00f0 merkilega kemur \u00ed lj\u00f3s a\u00f0 v\u00ed\u00f0a m\u00e6list l\u00edtil sem engin varanleg h\u00e6kkun hitastigs, en annars sta\u00f0ar veruleg. Augu margra hafa beinst a\u00f0 \u00farvinnslu m\u00e6ligagna og t\u00falkun \u00feeirra. Er h\u00e6gt a\u00f0 treysta \u00feessum g\u00f6gnum?<\/p>\n<p>Vi\u00f0 skulum hafa \u00ed huga a\u00f0 veri\u00f0 er a\u00f0 m\u00e6la hitastigsbreytingar sem eru \u00e1 m\u00f6rkum \u00feess sem m\u00e6lit\u00e6knin leyfir. Vi\u00f0 erum a\u00f0 eltast vi\u00f0 breytingar sem eru a\u00f0eins 0,1 \u00b0C, en m\u00e6larnir eru jafnvel enn \u00ed dag kvar\u00f0a\u00f0ir \u00ed h\u00e1lfum gr\u00e1\u00f0um. Samkv\u00e6mt sta\u00f0li getur skekkja \u00feeirra \u00ed dag numi\u00f0 0,2\u00b0C. (T.d. sta\u00f0allinn BS692:1990) Hvernig voru \u00feeir hitam\u00e6lar sem nota\u00f0ir voru \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00f6ld?<\/p>\n<p>Hva\u00f0 veldur? Til eru nokkrar kenningar og skal h\u00e9r a\u00f0eins minnst \u00e1 f\u00e1einar:<\/p>\n<p>Ein kenning er s\u00fa a\u00f0 ekki s\u00e9 n\u00e6gilega vanda\u00f0 til m\u00e6linga. M\u00e6larnir s\u00fdna sums sta\u00f0ar h\u00e6kkun, en ors\u00f6k h\u00e6kkunarinnar er sta\u00f0bundin og stafar af vaxandi \u00fe\u00e9ttb\u00fdli. M\u00e6list\u00f6\u00f0var, sem upphaflega var valinn sta\u00f0ur utan \u00fe\u00e9ttb\u00fdlis, eru sm\u00e1m saman komnar inn \u00ed bygg\u00f0 \u00fear sem hitapollar af malbiki og byggingum valda misv\u00edsun.<\/p>\n<p>NASA hefur n\u00fdlega veri\u00f0 a\u00f0 kanna \u00e1hrif bygg\u00f0ar \u00e1 hitastig. \u00cd lj\u00f3s hefur komi\u00f0 a\u00f0 hitastig \u00ed borgum er mun h\u00e6rra en \u00ed dreifb\u00fdli. Auk \u00e1hrifa fr\u00e1 malbiki og h\u00fasum benda \u00feeir \u00e1 \u00fe\u00e1 sta\u00f0reynd a\u00f0 gr\u00f3\u00f0ur veldur sta\u00f0bundinni k\u00e6lingu. Uppgufun rakans krefst varmaorku, og er \u00fev\u00ed svalara \u00ed st\u00f3rum g\u00f6r\u00f0um st\u00f3rborga en annars sta\u00f0ar. Sj\u00e1 fr\u00e9tta-vefs\u00ed\u00f0u NASA http:\/\/science.msfc.nasa.gov (&#8220;Other Recent Headlines&#8221; ne\u00f0st \u00e1 vefs\u00ed\u00f0unni).<\/p>\n<p>John Daly \u00ed \u00c1stral\u00edu hefur bori\u00f0 saman hitaferla fr\u00e1 tugum ve\u00f0urst\u00f6\u00f0va, \u00fear \u00e1 me\u00f0al fr\u00e1 Reykjav\u00edk. Hann s\u00e9r greinilegan mun \u00e1 g\u00f3\u00f0um ve\u00f0urst\u00f6\u00f0vum og \u00f3v\u00f6ndu\u00f0um. Hann vir\u00f0ist telja ve\u00f0urathugunarst\u00f6\u00f0ina \u00ed Reykjav\u00edk me\u00f0al g\u00f3\u00f0ra st\u00f6\u00f0va, og er me\u00f0fylgjandi hitaferill fr\u00e1 vefs\u00ed\u00f0u hans.<\/p>\n<p>\u00d6nnur kenning beinir sj\u00f3num a\u00f0 vi\u00f0haldi m\u00e6likassa. S\u00e9u \u00feeir ekki reglulega m\u00e1la\u00f0ir drekka \u00feeir \u00ed sig hitageisla og skekkja m\u00e6lingar. \u00deessi h\u00e6tta er fyrst og fremst fyrir hendi \u00ed f\u00e1t\u00e6kum r\u00edkjum.<\/p>\n<p><center><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/temp-usa-1895-1995.gif\" alt=\"Hiti \u00ed USA hefur l\u00edti\u00f0 breyst\" width=\"440\" height=\"224\" align=\"center\" border=\"1\" \/><\/center>Hvernig \u00e6tli standi \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 me\u00f0alhiti \u00ed Bandar\u00edkjunum s\u00fdnir ekki s\u00f6mu h\u00e6kkun hitastigs og heimurinn allur? E\u00f0a \u00fe\u00e1 hitaferill fyrir Reykjav\u00edk? Eru sumar ve\u00f0urst\u00f6\u00f0var \u00e1rei\u00f0anlegri en a\u00f0rar?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><center style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/center>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/bline.gif\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"7\" border=\"1\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<table border=\"1\" width=\"100\" cellpadding=\"12\" align=\"center\" bgcolor=\"#EEEEEE\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/co2_oranges_1.gif\" alt=\"Aukinn vaxtarhra\u00f0i gr\u00f3\u00f0urs\" width=\"567\" height=\"502\" align=\"middle\" border=\"1\" \/><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Mynd 16. Koltv\u00eds\u00fdringur; eitur e\u00f0a matur?<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Koltv\u00eds\u00fdringur er nau\u00f0synlegur \u00f6llu l\u00edfi \u00e1 j\u00f6r\u00f0inni. Pl\u00f6ntur anda honum a\u00f0 s\u00e9r og mynda me\u00f0 hj\u00e1lp s\u00f3larlj\u00f3ssins fj\u00f6lsykrunga. \u00de\u00e6r anda s\u00ed\u00f0an fr\u00e1 s\u00e9r s\u00farefni. \u00deetta \u00feekkja vel \u00edslenskir gr\u00f3\u00f0urh\u00fasab\u00e6ndur, \u00fev\u00ed \u00feeir losa koltv\u00eds\u00fdring \u00far gasfl\u00f6skum \u00ed gr\u00f3\u00f0urh\u00fas s\u00edn \u00ed \u00fev\u00ed skyni a\u00f0 \u00f6rva v\u00f6xt gr\u00f3\u00f0ursins.<\/p>\n<p>N\u00fa m\u00e1 velta einu fyrir s\u00e9r. Hva\u00f0a \u00e1hrif hefur h\u00e6kkun koltv\u00eds\u00fdrings \u00ed andr\u00famsloftinu \u00e1 gr\u00f3\u00f0urfar jar\u00f0ar? Hvernig er me\u00f0 heyfeng \u00edslenskra b\u00e6nda? E\u00f0a kornr\u00e6kt \u00ed \u00fatl\u00f6ndum? \u00cd erlendum bl\u00f6\u00f0um hafa s\u00e9st vangaveltur um \u00feessa hli\u00f0 m\u00e1lsins, og eru samkv\u00e6mt \u00feeim \u00e1hrif \u00e1 v\u00f6xt gr\u00f3\u00f0urs veruleg.<\/p>\n<p>Eitt enn. Aukin v\u00f6xtur gr\u00f3\u00f0urs \u00fe\u00fd\u00f0ir meiri upptaka koltv\u00eds\u00fdrings \u00far andr\u00famsloftinu. Enn eitt d\u00e6mi um a\u00f0 lofthj\u00fapurinn leitar jafnv\u00e6gis.<\/p>\n<p>Fr\u00f3\u00f0legt v\u00e6ri a\u00f0 sj\u00e1 grein \u00edslenskra s\u00e9rfr\u00e6\u00f0inga um \u00feessa hli\u00f0 m\u00e1lsins.<\/p>\n<p>F\u00e1tt er svo me\u00f0 \u00f6llu illt, a\u00f0 ekki fylgi \u00fev\u00ed eitthva\u00f0 gott.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><center style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/center>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/bline.gif\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"7\" border=\"1\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<table border=\"1\" width=\"100\" cellpadding=\"12\" align=\"center\" bgcolor=\"#EEEEEE\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/co2-temp-time.gif\" alt=\"Vostok \u00edskjarninn\" width=\"502\" height=\"445\" border=\"1\" \/><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Mynd 17. H\u00e6nan e\u00f0a eggi\u00f0&#8230; Hvort kom \u00e1 undan?<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Hafi\u00f0 geymir \u00ed s\u00e9r gr\u00ed\u00f0armikinn for\u00f0a af koltv\u00eds\u00fdringi, e\u00f0a um 50 sinnum meira en lofthj\u00fapurinn. Hluti af koltv\u00eds\u00fdringi lofthj\u00fapsins binst hafinu svipa\u00f0 og kols\u00fdran \u00ed gosdrykk.<\/p>\n<p>Ef sko\u00f0a\u00f0ir eru ferlar sem s\u00fdna magn koltv\u00eds\u00fdrings \u00ed andr\u00famsloftinu \u00ed \u00fe\u00fasundir \u00e1ra \u00e1samt hitastigi lofthj\u00fapsins kemur merkilegt \u00ed lj\u00f3s. Me\u00f0fylgjandi mynd s\u00fdnir m\u00e6lingar \u00e1 \u00edskj\u00f6rnum fr\u00e1 Vostok st\u00f6\u00f0inni \u00e1 Su\u00f0urskautslandinu. Stundum hafa or\u00f0i\u00f0 gr\u00ed\u00f0arlegar sveiflur \u00ed koltv\u00eds\u00fdringi samfara breytingum \u00ed hitastigi. N\u00fa vaknar \u00e1leitin spurning: Getur veri\u00f0 a\u00f0 h\u00e6kkun hitastigs lofthj\u00fapsins og sj\u00e1var valdi \u00f6\u00f0ru jafnv\u00e6gi \u00ed innbyr\u00f0is hlutfalli koltv\u00eds\u00fdrings \u00ed lofthj\u00fapnum og hafinu? Hvort er \u00fea\u00f0 aukning koltv\u00eds\u00fdrings sem veldur h\u00e6kku\u00f0u hitastigi, e\u00f0a \u00f6fugt? Vi\u00f0 vitum hva\u00f0 gerist \u00feegar gosdrykkur er hita\u00f0ur; kols\u00fdran r\u00fdkur \u00far honum.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er \u00fe\u00f3 \u00f3l\u00edklegt a\u00f0 \u00feetta sk\u00fdri alla aukningu koltv\u00eds\u00fdrings sem m\u00e6lst hefur \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1ratugum, en vi\u00f0 ver\u00f0um a\u00f0 sko\u00f0a alla \u00fe\u00e6tti m\u00e1lsins. Aukning CO<sub>2<\/sub>g\u00e6ti veri\u00f0 a\u00f0 hluta til af mannav\u00f6ldum og a\u00f0 hluta til sem aflei\u00f0ing af h\u00e6kku\u00f0u hitastigi.<\/p>\n<p>Hva\u00f0 segja hafe\u00f0lisfr\u00e6\u00f0ingar um \u00feessi m\u00e1l?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><center style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/center>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/bline.gif\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"7\" border=\"1\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<table border=\"1\" width=\"500\" cellpadding=\"12\" align=\"center\" bgcolor=\"#EEEEEE\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><span style=\"color: #800000;\"><span style=\"color: #800000;\"><b>Mynd 18. Afturverkun me\u00f0 og \u00e1 m\u00f3ti.<\/b><\/span><\/span>Breyting \u00ed magni koltv\u00eds\u00fdrings \u00ed lofthj\u00fapnum veldur breytingum \u00ed hitastigi hans. Um \u00fea\u00f0 ver\u00f0ur ekki deilt. Sama gildir um \u00e1hrif breytilegrar virkni s\u00f3lar.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Eitt a\u00f0 erfi\u00f0ari vandam\u00e1lunum er a\u00f0 skilja \u00f3bein e\u00f0a afleidd \u00e1hrif. Alls konar afturverkun, me\u00f0 og \u00e1 m\u00f3ti (positive, negative feedbacks), fl\u00e6kir m\u00e1li\u00f0 umtalsvert.<\/p>\n<p>Rakinn \u00ed lofthj\u00fapnum er eitt af erfi\u00f0ari vandam\u00e1lunum. Rakinn er mj\u00f6g \u00f6flugt &#8220;gr\u00f3\u00f0urh\u00fasagas&#8221;, og hefur mun meiri \u00e1hrif til h\u00e6kkunar hitastigs en koltv\u00eds\u00fdringur.<\/p>\n<p>Hugsum okkur a\u00f0 hiti lofthj\u00fapsins h\u00e6kki. Rakamagn \u00ed loftinu h\u00e6kkar \u00fear me\u00f0. \u00dear sem rakinn er \u00f6flugt gr\u00f3\u00f0urh\u00fasagas getur \u00feetta valdi\u00f0 enn meiri h\u00e6kkun hitastigs.<\/p>\n<p>En, &#8211; aukinn raki \u00ed lofthj\u00fapnum getur valdi\u00f0 aukinni sk\u00fdjamyndun. Sk\u00fdin spegla hluta s\u00f3larlj\u00f3ssins aftur \u00fat \u00ed geiminn svo minni varmi n\u00e6r til jar\u00f0ar. N\u00fa er \u00fea\u00f0 spurningin, hve mikil eru \u00feessi \u00e1hrif, og hvort hefur vinninginn; \u00fea\u00f0 sem vinnur me\u00f0 hitastigsbreytingunni e\u00f0a \u00e1 m\u00f3ti?<\/p>\n<p>Fj\u00f6lm\u00f6rg svipu\u00f0 fyrirb\u00e6ri, sem vinna me\u00f0 e\u00f0a \u00e1 m\u00f3ti eru \u00ed n\u00e1tt\u00farunni. Skilningur manna \u00e1 \u00feeim er enn mj\u00f6g takmarka\u00f0ur, og gerir \u00fea\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 verkum a\u00f0 hermil\u00edk\u00f6n skila ekki enn \u00feeim \u00e1rangri sem af \u00feeim er v\u00e6nst.<\/p>\n<p>Hermil\u00edkan getur aldrei or\u00f0i\u00f0 betra en \u00feekking \u00feeirra manna sem sm\u00ed\u00f0a \u00fea\u00f0. \u00deess vegna er \u00fea\u00f0 nau\u00f0synleg forsenda \u00feess a\u00f0 h\u00e6gt s\u00e9 a\u00f0 sm\u00ed\u00f0a hermil\u00edkan sem virkar r\u00e9tt, a\u00f0 skilningur \u00e1 e\u00f0li lofthj\u00fapsins s\u00e9 fyrir hendi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><center style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/center>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/bline.gif\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"7\" border=\"1\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<table border=\"1\" width=\"500\" cellpadding=\"12\" align=\"center\" bgcolor=\"#EEEEEE\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><b>Mynd 19. Hermil\u00edk\u00f6n.<\/b>Fj\u00f6lm\u00f6rg st\u00e6r\u00f0fr\u00e6\u00f0il\u00edk\u00f6n hafa veri\u00f0 ger\u00f0, en \u00fev\u00ed mi\u00f0ur hafa \u00feau flest\u00f6ll &#8220;brug\u00f0ist&#8221; a\u00f0 einhverju leyti. Sp\u00e1d\u00f3mar \u00feeirra hafa ekki sta\u00f0ist t\u00edmans t\u00f6nn. St\u00e6r\u00f0fr\u00e6\u00f0il\u00edkan getur aldrei or\u00f0i\u00f0 betra en \u00feekking \u00feeirra sem skapa \u00fea\u00f0 leyfir. \u00c1n efa eiga \u00feau eftir a\u00f0 batna verulega \u00e1 n\u00e6stu \u00e1rum eftir \u00fev\u00ed sem \u00feekking manna \u00e1 lofthj\u00fapnum vex. \u00dea\u00f0 er ekkert einfalt l\u00ednulegt samband milli h\u00e6kkunar hitastigs af v\u00f6ldum koltv\u00eds\u00fdrings og magns hans \u00ed andr\u00famsloftinu, \u00fev\u00ed alls konar afleidd \u00e1hrif vinna me\u00f0 e\u00f0a \u00e1 m\u00f3ti. (Positive and negative feedback &#8211; j\u00e1kv\u00e6\u00f0 og neikv\u00e6\u00f0 afturverkun).<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Gott hermil\u00edkan af heg\u00f0un lofthj\u00fapsins og sv\u00f6run hans vi\u00f0 ytra \u00e1reiti er \u00e1n efa eitt \u00f6flugasta t\u00e6ki sem menn hafa til a\u00f0 sp\u00e1 um framt\u00ed\u00f0ina. Hermil\u00edkani\u00f0 er \u00f6flugt safn aflei\u00f0ujafna (differential equation) sem l\u00fdsir heg\u00f0un kerfisins eins vel og h\u00e6gt er \u00fat fr\u00e1 e\u00f0lifr\u00e6\u00f0ilegum forsendum. Teki\u00f0 er tillit til margra \u00fe\u00e1tta, sem \u00fdmist magna upp e\u00f0a vinna \u00e1 m\u00f3ti \u00e1reitinu. Yfirleitt \u00fearf a\u00f0 beita mikilli einf\u00f6ldun, \u00fev\u00ed kerfi\u00f0 er fl\u00f3ki\u00f0 og samspil allra \u00fe\u00e1tta ekki \u00feekkt. \u00deegar hermil\u00edkani\u00f0 er prufukeyrt koma \u00fdmsir hn\u00f6krar og misr\u00e6mi \u00ed lj\u00f3s, sem \u00fearf a\u00f0 finna sk\u00fdringu \u00e1 og lagf\u00e6ra. \u00deannig er reynt a\u00f0 b\u00e6ta l\u00edkani\u00f0 sm\u00e1m saman. Hermil\u00edkani\u00f0 hefur \u00feann kost a\u00f0 l\u00edkja m\u00e1 eftir \u00e1ratugum \u00e1 nokkrum m\u00edn\u00fatum e\u00f0a klukkustundum.<\/p>\n<p>Miklar umr\u00e6\u00f0ur eru \u00ed gangi me\u00f0al v\u00edsindamanna um \u00e1g\u00e6ti hermil\u00edkana sem ger\u00f0 hafa veri\u00f0 \u00e1 vegum IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change, \u00e1 vegum Sameinu\u00f0u \u00dej\u00f3\u00f0anna). &#8220;Gagnr\u00fdni&#8221; v\u00edsindamanna m\u00e1 ekki taka sem eitthva\u00f0 neikv\u00e6tt, heldur sem heilbrig\u00f0ar umr\u00e6\u00f0ur til a\u00f0 finna lausn \u00e1 vandam\u00e1linu \u00feegar misr\u00e6mi kemur fram. Stundum \u00feurfa menn e.t.v. a\u00f0 br\u00fdna raustina svo eftir \u00feeim ver\u00f0i teki\u00f0, en \u00fea\u00f0 er bara mannlegt.<\/p>\n<p>Sem d\u00e6mi um gagnr\u00fdni m\u00e1 nefna \u00fea\u00f0 a\u00f0 hermil\u00edkan IPCC tekur ekki tillit til t.d. breytinga \u00ed virkni s\u00f3lar. Ef ekki er breytt st\u00e6r\u00f0um \u00ed l\u00edkaninu eins og magni koltv\u00eds\u00fdrings gerist ekki neitt, l\u00edkani\u00f0 er kyrrst\u00e6tt. \u00dea\u00f0 g\u00e6ti t.d. ekki sp\u00e1\u00f0 fyrir um g\u00f3\u00f0\u00e6ri\u00f0 \u00e1 landn\u00e1ms\u00f6ld, litlu \u00eds\u00f6ldina og hitasveifluna miklu um 1830.<\/p>\n<p>H\u00e9r er komi\u00f0 a\u00f0 a\u00f0al vandam\u00e1linu:<i>\u00a0Hvernig er h\u00e6gt me\u00f0 nokkurri vissu a\u00f0 skilja \u00ed sundur e\u00f0lilegar breytingar \u00ed hitastigi (sem vi\u00f0 r\u00e1\u00f0um ekki vi\u00f0), og breytingar af mannav\u00f6ldum me\u00f0 hj\u00e1lp hermil\u00edkans sem ekki tekur tillit til n\u00e1tt\u00farulegra breytinga? Hugsum okkur a\u00f0 i\u00f0nbyltingin hef\u00f0i ekki hafist enn: Hvernig v\u00e6ru breytingar \u00ed hitastigi \u00fe\u00e1? N\u00e1tt\u00farulegum sveiflum m\u00e1 l\u00edkja vi\u00f0 truflun (noise) sem yfirgn\u00e6fir merki\u00f0 sem vi\u00f0 erum a\u00f0 leita a\u00f0.<\/i><\/p>\n<p>Gagnr\u00fdni \u00e1 hermil\u00edk\u00f6n sem eru \u00ed notkun \u00ed dag beinist mest a\u00f0 \u00feesum \u00fe\u00e6tti; \u00fea\u00f0 gengur ekki n\u00f3gu vel a\u00f0 skilja korni\u00f0 fr\u00e1 hisminu, e\u00f0a merki\u00f0 fr\u00e1 bakgrunns-su\u00f0inu. S\u00edfellt er veri\u00f0 a\u00f0 fikta \u00ed hermil\u00edkaninu til a\u00f0 f\u00e1 \u00fea\u00f0 til a\u00f0 fylgja eftir m\u00e6ldum sveiflum.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/ipcc-trend.gif\" alt=\"IPCC sp\u00e1d\u00f3mar\" width=\"246\" height=\"185\" align=\"right\" border=\"1\" \/>Sp\u00e1d\u00f3mar IPCC eru a\u00f0 nokkru leyti bygg\u00f0ir \u00e1 sp\u00e1d\u00f3mum hermil\u00edkana. \u00deekking manna \u00e1 vandam\u00e1lin batnar \u00e1r fr\u00e1 \u00e1ri. H\u00e9r m\u00e1 sj\u00e1 hvernig sp\u00e1d\u00f3mar IPCC hafa veri\u00f0 a\u00f0 breytast \u00e1 s\u00ed\u00f0asta \u00e1ratug. Hverju \u00e6tli \u00feeir muni sp\u00e1 \u00ed n\u00e6stu sk\u00fdrslu sem v\u00e6ntanlega kemur \u00fat um aldam\u00f3tin?<\/p>\n<p>\u00c1 vefs\u00ed\u00f0unni http:\/\/www.erols.com\/dhoyt1\/annex6.htm m\u00e1 sj\u00e1 hva\u00f0 sj\u00e1lfir m\u00f3delsmi\u00f0irnir hafa a\u00f0 segja um \u00e1rei\u00f0anleika hermil\u00edkananna.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><center style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/center>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/bline.gif\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"7\" border=\"1\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<table border=\"1\" width=\"500\" cellpadding=\"12\" align=\"center\" bgcolor=\"#EEEEEE\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Mynd 20. G\u00f3\u00f0 v\u00edsindaleg vinnubr\u00f6g\u00f0 og sl\u00e6m.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><strong><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Richard_Feynman\">Richard P. Feynmann<\/a> (1919-1918; N\u00f3belsver\u00f0laun \u00ed e\u00f0lisfr\u00e6\u00f0i 1965) sag\u00f0i:<\/strong><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" class=\"alignleft\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/richard_feynman.jpg\" alt=\"Richard Feynman\" width=\"149\" height=\"211\" align=\"left\" border=\"1\" \/><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><em>&#8220;Almennt sagt leitum vi\u00f0 a\u00f0 n\u00fdjum l\u00f6gm\u00e1lum \u00e1 eftirfarandi h\u00e1tt:<br \/>\nVi\u00f0 byrjum \u00e1 tilg\u00e1tu. S\u00ed\u00f0an reiknum vi\u00f0 \u00fat aflei\u00f0ingar tilg\u00e1tunnar til a\u00f0 komast a\u00f0 raun um hvort tilg\u00e1tan a\u00f0 l\u00f6gm\u00e1linu f\u00e1i sta\u00f0ist. S\u00ed\u00f0an berum vi\u00f0 saman ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur \u00fatreikningana vi\u00f0 n\u00e1tt\u00faruna sj\u00e1lfa, vi\u00f0 tilraunir e\u00f0a vi\u00f0 reynsluna, \u00fea\u00f0 er, berum hana beint saman vi\u00f0 reynsluheiminn til a\u00f0 komast raun um hvort tilg\u00e1tan a\u00f0 l\u00f6gm\u00e1linu s\u00e9 r\u00e9tt. Ef tilg\u00e1tan kemur ekki heim og saman vi\u00f0 tilraunir, \u00fe\u00e1 er h\u00fan r\u00f6ng. \u00deetta er hinn einfaldi lykill a\u00f0 v\u00edsindum.<\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><em>\u00dea\u00f0 skiptir ekki neinu m\u00e1li hve tilg\u00e1ta \u00fe\u00edn l\u00edtur vel \u00fat. \u00dea\u00f0 skiptir engu m\u00e1li hve mikill snillingur \u00fe\u00fa ert, s\u00e1 sem kom fram me\u00f0 tilg\u00e1tuna, e\u00f0a hva\u00f0 hann heitir. Ef h\u00fan stenst ekki tilraunir, \u00fe\u00e1 er h\u00fan r\u00f6ng. Svo einfalt er \u00fea\u00f0.<\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><em>Anna\u00f0 sem \u00e9g vildi benda \u00e1 er, a\u00f0 ekki er h\u00e6gt a\u00f0 afsanna \u00f3lj\u00f3sa kenningu.<\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><em>Ef tilg\u00e1ta \u00fe\u00edn er illa fram sett og frekar \u00f3lj\u00f3s, og a\u00f0fer\u00f0in sem \u00fe\u00fa notar til a\u00f0 reikna \u00fat aflei\u00f0ingar tilg\u00e1tunnar eru heldur \u00f3lj\u00f3sar, &#8211; \u00fe\u00fa ert ekki viss og segir sem svo &#8220;\u00c9g held a\u00f0 allt s\u00e9 \u00ed lagi, \u00fev\u00ed \u00feetta er meira og minna \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 hitt og \u00feetta og \u00e9g get n\u00e6stum sk\u00fdrt \u00fat hvernig \u00fea\u00f0 vinnur\u2026&#8221;. S\u00ed\u00f0an ver\u00f0ur \u00fe\u00fa h\u00e6st\u00e1n\u00e6g\u00f0ur \u00fear sem ekki er h\u00e6gt a\u00f0 sanna a\u00f0 tilg\u00e1ta \u00fe\u00edn s\u00e9 r\u00f6ng! Ef ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur \u00fatreikninga eru \u00f3lj\u00f3sar, \u00fe\u00e1 m\u00e1 me\u00f0 sm\u00e1 \u00feekkingu setja fram hva\u00f0a ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur tilrauna sem er \u00feannig a\u00f0 \u00fe\u00e6r l\u00edti \u00fat eins og b\u00faist haf\u00f0i veri\u00f0 vi\u00f0.&#8221;<\/em><\/span><\/p>\n<p>Kannast ekki allir vi\u00f0 vinnubr\u00f6g\u00f0 eins og l\u00fdst er \u00ed seinni hluta tilvitnunarinnar?<\/p>\n<p>S\u00ed\u00f0an fara menn a\u00f0 apa hver eftir \u00f6\u00f0rum \u00e1n \u00feess a\u00f0 kynna s\u00e9r sj\u00e1lfir hvernig \u00ed m\u00e1linu liggur. Vitleysan gengur \u00feannig mann fr\u00e1 manni og ver\u00f0ur a\u00f0 n\u00fdjum forsendum sem magnar vitleysuna enn meir!<\/p>\n<p>Okkar \u00e1g\u00e6ta <strong>\u00c1rna Magn\u00fassyni<\/strong> handritasafnara var\u00f0 a\u00f0 or\u00f0i \u00feegar \u00f3v\u00edsindaleg vinnubr\u00f6g\u00f0 gengu fram af honum:<\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><em>&#8220;Svo gengur \u00fea\u00f0 til \u00ed heiminum, a\u00f0 sumir hj\u00e1lpa erroribus \u00e1 gang, og a\u00f0rir leitast s\u00ed\u00f0an vi\u00f0 a\u00f0 \u00fatry\u00f0ja aftur \u00feeim s\u00f6mu erroribus.\u00a0 \u00a0 <\/em><\/span><span style=\"color: #0000ff;\"><em>Hafa svo hvorirtveggju nokku\u00f0 a\u00f0 i\u00f0ja&#8221;<\/em><\/span><\/p>\n<p>Or\u00f0 \u00feessara tveggja \u00e1g\u00e6tu v\u00edsindamanna \u00e6ttu a\u00f0 vera okkur holl \u00e1bending um a\u00f0 hugsa sj\u00e1lfst\u00e6tt, og taka ekki hugsunarlaust vi\u00f0 \u00f6llum st\u00f3rasannleik fr\u00e1 \u00fatl\u00f6ndum, s\u00e9rstaklega \u00feegar p\u00f3lit\u00edk er farin a\u00f0 hafa \u00e1hrif \u00e1 hva\u00f0 r\u00e9tt s\u00e9 og rangt \u00ed v\u00edsindum.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><center style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/center>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/bline.gif\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"7\" border=\"1\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<table border=\"1\" width=\"500\" cellpadding=\"12\" align=\"center\" bgcolor=\"#EEEEEE\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Mynd 21. B\u00e6kur og Alneti\u00f0<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Til er \u00e1g\u00e6t b\u00f3k um samspil s\u00f3lar og ve\u00f0urfars. B\u00f3kin heitir<b>\u00a0&#8220;The<img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/hoyt.jpg\" alt=\"The Role of the Sun in Climate Change\" width=\"118\" height=\"178\" align=\"right\" border=\"1\" \/>\u00a0Role of the Sun in Climate Change&#8221;<\/b>, og er eftir v\u00edsindamennina Douglas V. Hoyt (Senior Scientist, Hughes\/STX Corporation) og Kenneth Schatten (Program Director for Solar Terrestrial Research, National Science Foundation). B\u00f3kin er mj\u00f6g vel skrifu\u00f0.\u00a0<i>B\u00f3kina \u00e6ttu allir a\u00f0 lesa sem vilja kynna s\u00e9r m\u00e1li\u00f0.<\/i>\u00a0H\u00fan virkar nokku\u00f0 fr\u00e6\u00f0ileg \u00e1 k\u00f6flum, en er au\u00f0lesin og au\u00f0skilin.<br \/>\nB\u00f3kin er 288 bls. me\u00f0 122 myndum. ISBN 0-19-509414-X.<\/p>\n<p>\u00cd b\u00f3k Hoyts vantar umfj\u00f6llun um n\u00fdjar kenningar f\u00e9laganna Henrik Svensmark\u00a0<img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/themanicsun2.jpg\" alt=\"The Manic Sun\" width=\"120\" height=\"152\" align=\"right\" border=\"1\" \/>og Egil Friis-Christensen o.fl. um \u00e1hrif s\u00f3lvindsins \u00e1 sk\u00fdjafar.<br \/>\nTil er g\u00f3\u00f0 b\u00f3k um \u00feetta efni\u00a0<b>&#8220;The Manic Sun&#8221;<\/b>\u00a0eftir Nigel Calder, Pilkington Press, \u00a324.95, ISBN 1-899044.<\/p>\n<p>\u00cdslensk vefs\u00ed\u00f0a\u00a0<b>&#8220;Er j\u00f6r\u00f0in a\u00f0 hitna &#8211; Ekki er allt sem s\u00fdnist&#8221;: http:\/\/www.rt.is\/ahb\/sol<\/b><\/p>\n<p>Fjalla\u00f0 er um m\u00e1li\u00f0 \u00e1 a\u00f0gengilegan h\u00e1tt. \u00c1 vefs\u00ed\u00f0unni er m.a. fj\u00f6ldinn allur af tengingum vi\u00f0 vefs\u00ed\u00f0ur er fjalla um hli\u00f0st\u00e6\u00f0 m\u00e1l \u00fati \u00ed hinum st\u00f3ra heimi.<\/p>\n<p>L\u00f6ng fr\u00e6\u00f0ileg vefs\u00ed\u00f0a:<\/p>\n<p>Solar Activity: A Dominant Factor in Climate Dynamics<\/p>\n<p>eftir Dr. Theodor Landscheidt<\/p>\n<p>Schroeter Institute for Research in Cycles of Solar Activity<\/p>\n<p>Nova Scotia, Canada<\/p>\n<p>http:\/\/www.microtech.com.au\/daly\/solar\/solar.htm<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><center style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/center>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/bline.gif\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"7\" border=\"1\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"http:\/\/agust.net\/sol\/sol-myndir\/bline.gif\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"7\" border=\"1\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><center style=\"color: #000000;\"><a href=\"http:\/\/agust.net\/sol\/index.htm\">[INNGANGUR]<\/a><\/center><center style=\"color: #000000;\"><img src=\"http:\/\/www.itn.is\/cgi-bin\/teljari2.itn?agbjarn_sol_mbl\" alt=\"\" \/><\/center><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; 20. j\u00fan\u00ed 1998 birtist eftirfarandi grein \u00ed Lesb\u00f3k Morgunbla\u00f0sins: 20. j\u00fan\u00ed 1998 birtist eftirfarandi grein \u00ed Lesb\u00f3k Morgunbla\u00f0sins. Vegna pl\u00e1ssleysis var greinin nokku\u00f0 stytt og breytt \u00ed Lesb\u00f3kinni, en h\u00e9r birtist h\u00fan \u00f3stytt. Reyndar er \u00feetta\u00a0vinnueintak me\u00f0 fj\u00f6lda mynda, sem s\u00ed\u00f0ar var vali\u00f0 \u00far. Letur er &#8220;venjulegt&#8221; og hentar betur fyrir \u00fatprentun en letri\u00f0&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":45,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.agust.net\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/327"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.agust.net\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.agust.net\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.agust.net\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.agust.net\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=327"}],"version-history":[{"count":17,"href":"http:\/\/www.agust.net\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/327\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3657,"href":"http:\/\/www.agust.net\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/327\/revisions\/3657"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.agust.net\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/45"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.agust.net\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=327"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}