Geimskot Frakka į Ķslandi

1964 & 1965

Frumśtgįfa:  25.11.2006

Breytt:  04.12.2006

Drög ķ vinnslu

Hinn 18. nóvember 2006 skutu žrķr fręknir félagar heimasmķšašri eldflaug frį Vigdķsarvöllum. Žį rifjašist upp atburšurinn sem hér veršur lżst.      

Vefsķšan er ķ vinnslu og vęri mikill fengur ķ upplżsingum frį öllum žeim er žekkja til mįlsins. 

 

Vefsķšan er geymd į heimatölvu meš frekar hęgvirkri tengingu (256 kb/s upp) og skżrir žaš hve lengi myndir eru aš hlašast inn.

Komi fram rautt X  ķ staš myndar mį reyna aš smella į [Refresh] hnappinn.

 

 

 

 

Žaš kemur mörgum į óvart aš heyra aš franskir vķsindamenn hafi skotiš fjórum eldflaugum śt ķ geiminn frį Ķslandi fyrir rśmlega fjórum įratugum. Śt ķ geiminn? Jį, og meira aš segja um 100 kķlómetrum hęrra en Alžjóša geimstöšin (Internartional Space Station) svķfur umhverfis jöršu. Eldflaugarnar féllu ķ hafiš langt fyrir sunnan land.

Sumariš 1964 settu frönsku vķsindamennirnir frį CNES (Centre National d'Etudes spatiales) upp bśšir sķnar į Mżrdalssandi į móts viš Höfšabrekku og skutu upp tveim eldflaugum. Sumariš eftir settu žeir upp bśšir į Skógasandi og skutu aftur upp tveim eldflaugum. Höfundur vefsķšunnar var žarna į stašnum į vegum Almannavarna rķkisins, (sem aušvitaš var bara yfirskin til aš fį leyfi til aš komast ķ nįvķgi viš žennan einstęša atburš J),  og hafši tękifęri til aš njóta geimskotanna, enda vantaši ekki įhugann. Myndavélin var aušvitaš meš ķ för.

Tilgangur geimskotanna var aš rannsaka Van Allen beltiš, en žar sem žaš kemst nęst jöršu viš heimskautin myndast oft noršurljós.   Rafagnir sólvindsins festast ķ Van Allen beltinu, žjóta fram ag aftur milli segulskauta jaršar, og mynda noršurljós žegar žęr rekast į loftagnir ķ hįloftunum, segir ķ flestum kennslubókum.  Nś į tķmum er reyndar tališ aš atburšarrįsin sé töluvert flóknari. Ķsland hentaši vel til žessara rannsókna frönsku vķsindamannanna vegna legu sinnar nęrri noršurljósabeltinu, og vęntanlega einnig vegna eyšisandanna į Sušurlandi og opna hafinu žar fyrir sunnan.

Eldflaugarnar voru af Dragon-1 gerš. Žęr voru tveggja žrepa. Nešra žrepiš kallašist Stromboli, en efra žrepiš Belier.

 

Helstu einkenni Dragon-1:

Mesta skothęš: 475 km

Knżr viš flugtak: 75 kN

Heildaržungi viš flugtak: 1.157 kg

Žvermįl nešri hluta: 0,56 m

Vęnghaf: 1,23 m

Lengd: 7,10 m

Buršargeta: 60 kg.

Eldsneyti: Fast, 686 kg ķ fyrra žrepi og 208 kg ķ sķšara žrepi.

 

Alls var skotiš 55 Dragon flaugum vķšs vegar um heim į įrunum 1962-'73. Žrjś skot misheppnušust, en 52 tókust vel.

 

 

 

Eldflaugaskotin į Ķslandi:

1. įgśst 1964, Mżrdalssandur.  Dragon D-10. Flughęš 440 km.

7. įgśst 1964, Mżrdalssandur.  Dragon D-11. Flughęš 420 km.

 

24. įgśst 1965, Skógasandur.  Dragon D-17. Flughęš 440 km.

3. september 1965, Skógasandur.  Dragon D-18. Flughęš 440 km.

 

Įriš 1964 var skotpallurinn į sandinum į móts viš Höfšabrekkuheiši, en skammt austan Skóga įriš 1965.

 

 

Grķšarstórir loftbelgir meš męlitękjum voru sendir į loft annaš slagiš. Vķsindamennirnir voru ķ stöšugu sambandi viš Hįloftadeild Raunvķsindastofnunar Hįskólans, sem um įratugaskeiš hefur rekiš Segulmęlingastöšina ķ Leirvogi, en skotiš var žegar męlitęki gįfu til kynna aš įrangur af geimskotinu yrši vęntanlega góšur. Žorsteinn Sęmundsson stjörnufręšingur stóš vaktina ķ Reykjavķk vegna fyrsta skotsins og fylgdist meš męlingum frį forlįta segulmęli sem nżlega hafši veriš žróašur į Raunvķsindastofnun. Į sķritanum, sem var ķ Gömlu loftskeytastöšinni į Melunum, var ferill sem sżndi breytingar ķ segulsviši jaršar. Žessar breytingar voru męlikvarši į žaš sem var aš gerast ķ hįloftunum. Žegar Žorsteinn sį verulegar breytingar lét hann vķsindamennina į sandinum vita um talstöšvarsamband. Segja mį aš Žorsteinn hafi nįnast stjórnaš geimskotinu og sagt til hvenęr skyldi skjóta. Viš nęstu skot notušu Frakkarnir segulmęli sem Raunvķsindastofnun lįnaši žeim.

 

 

 

Myndir:

 

Fyrstu myndirnar hér fyrir nešan tók höfundur vefsķšunnar įriš 1964 žegar hann var 19 įra. Myndir frį 1965 leynast vonandi enn einhvers stašar ķ kössum eša kirnum, en verša settar hér ef žęr finnast. Nešst er skemmtileg mynd įsamt kynningu į helstu vķsindamönnunum sem Žorsteinn Sęmundsson tók sumariš 1965.

 

Myndirnar hér fyrir nešan eru nokkurn vegin ķ tķmaröš.

 

 

 

Hjįlmar Sveinsson žungt hugsi ķ forgrunni, enda mikil spenna ķ loftinu sķšla sumars įriš 1964.          Ljósm. ©ĮHB

 

 

Skotpallurinn undirbśinn           Ljósm. ©ĮHB

 

 

 Sękkun śr myndinni hér aš ofan. Hjįlmar Sveinsson kemur gangandi.           Ljósm. ©ĮHB

 

 

Fyrsta flaugin Dragon D10           Ljósm. ©ĮHB
 

 

Hśn er rennileg séš frį žessu sjónarhorni. Dr. Mozer er hęgra megin.           Ljósm. ©ĮHB

 

 

Eldflaugin er yfir 7 metra löng og 1100 kg aš žyngd.           Ljósm. ©ĮHB

 

 

Į spjaldinu sem lokar eldhólfinu stendur Stromboli. Dr. Forrest Mozer ķ bakgrunni.           Ljósm. ©ĮHB

 

 

Rigning. Frakkarnir meš sjóhatta.           Ljósm. ©ĮHB

 

 

Mżrdalssandur Space Center.

Takiš eftir loftnetsspeglunum sem voru notašir til aš taka į móti merkjum frį eldflauginni.           Ljósm. ©ĮHB

 

 

Lyft ķ skotstöšu           Ljósm. ©ĮHB

 

 

Komin ķ skotstöšu. Įgśst Valfells fylgist meš.           Ljósm. ©ĮHB

 

 

Stefnt til himins           Ljósm. ©ĮHB

 

 

 

Siguršur Įgśstsson lögreglužjónn. Žekktur sem Siggi Palestķna, en hann var um skeiš į vegum Sameinušu žjóšanna ķ Palestķnu. Mikiš ljśfmenni. Fulltrśi yfirvaldsins uppi į Höfšabrekkuheiši. Fariš var meš Harley Davidsson upp į topp vegna VHF talstöšvarinnar sem var į hjólinu. Žaš var ekki aušvelt mįl, en hafšist.  Gufunes buršastöš ķ forgrunni. Svona stöšvar voru gemsar žess tķma, en į Gufunesbylgjunni mįtti tala yfir fjöll og firnindi meš endurkasti frį jónahvolfinu sem Frakkarnir voru aš rannsaka.           Ljósm. ©ĮHB

 

 

 

 

Yfirmennirnir eru aš taka įkvöršun hvort skjóta eigi. (Annars stašar hefur komiš fram aš eiginlega fór įkvöršunin fram ķ Reykjavķk).  Nokkur óvissa var fyrir žetta skot. Skyndilega birtust óvenjulega mikil noršurljós og žį var ekki til setunnar bošiš og skot undirbśiš. Eldflaugin stefndi beint ķ mišju noršurljósakórónu. - Merkilegt hve undirritašur fékk aš skoša sig um inni ķ stjórnstöšinni. Annaš hvort var hann ósżnilegur, eša Frakkarnir svona einstaklega ljśfir.           Ljósm. ©ĮHB

 

 

 

 

Eldflauginni skotiš į loft. Linsan į myndavélinni var opin ķ nokkrar sekśndur. Ekki var notašur žrķfótur, en myndatökumašurinn notaši žaš sem hendi var nęst af bśnaši stöšvarinnar til aš styšja myndavélina.  Linsan er 50 mm, og sést af žvķ aš myndin er tekin skammt frį skotstaš. Grķšarlegur hįvaši !           Ljósm. ©ĮHB

 

 

Įnęgšir leišangursmenn į leiš heim ķ hótel seint aš kvöldi eftir velheppnaš skot.           Ljósm. ©ĮHB

 

 

Žessa mynd tók Dr. Žorsteinn Sęmundsson įriš 1965.             Ljósm. © Žorsteinn Sęmundsson

 

Žorsteinn segir svo frį:

"Į myndinni sjįst (til vinstri) Forrest Mozer, sķšar prófessor viš Berkeley hįskóla, og (fyrir mišju) prófessor Jacques-Emile Blamont, einn fremsti geimrannsóknamašur Frakka og sį sem stjórnaši žessum leišangri. Hann var žį yfirmašur tękni- og vķsindadeildar frönsku geimrannsóknastofnunarinnar CNES (Centre National d'Études Spatiales). Mig minnir aš hann hafi įtt drżgstan žįtt ķ aš Frakkar komu sér upp eldflaugaskotstöš ķ Kourou ķ frönsku Gajana (Guiana)".

 

 

 

 

Žorsteinn Sęmundsson fékk žennan pening til minningar um geimskotin

og ķ žakklętisskyni fyrir veitta ašstoš.

 

 

 

 

 

 

Nokkur minningarbrot:

 

Fyrra sumariš var Įgśst Valfells kjarnorkuverkfręšingur forstöšumašur Almannavarna, en sķšara sumariš Jóhann Jakobsson efnaverkfręšingur.

 

-

 

Į söndunum var aušvitaš eins konar mini-Frakkland og rķktu žar franskar hefšir. Mešal annars var aušvitaš drukkiš raušvķn meš mat og žegar tilefni var til. Yfirleitt virtu laganna veršir žetta, en eitt sinn lenti ķslenski tślkurinn ķ žvķ aš vera stöšvašur į žjóšveginum eftir aš hafa innbyrt fįein glös. Nś voru góš rįš dżr, eša hvaš? Hann greip til žess rįšs aš žykjast ekki skilja ķslensku og talaši bara frönsku, enda nżbśinn aš smyrja mįlbeiniš meš franskri goggolķu. Laganna vöršur skildi ekki neitt, og til aš foršast óžarfa vandręši gaf hann honör og kvaddi hinn frönskumęlandi mann meš virktum.

-

Žarna voru ungir Frakkar sem voru miklir sjarmörar og aušvitaš margar brįšfallegar ungar ólofašar ķslenskar stślkur. Eftir į aš hyggja stóšust žęr freistinguna meš mikilli prżši. Mér er til efs aš ķslenskir strįkar hefšu stašiš sig eins vel ef Frakkarnir hefšu veriš af hinu svokallaša veikara kyni.

-

Gķsli Gestsson ljósmyndari myndaši geimskotinn af fagmennsku. Hann fékk leyfi til aš vera fįeina metra frį skotpallinum fram į sķšustu stundu, en įtti aš forša sér fįeinum sekśndum fyrir skot, žegar ekki varš aftur snśiš. Öllum til mikillar hrellingar hreyfšist ekki hvķti fólksvagninn sem hann var į. Hafši hann gleymt sér? Var hann ķ brįšri lķfshęttu viš skotpallinn? Margar hugsanir flugu um hug flestra sem voru ķ hęfilegri fjarlęgš aš eigin įliti. Skyndilega skżst VW-bjallan af staš, og örskömmu sķšar flaug eldflaugin upp ķ himinhvolfiš. Vart mįtti greina hver fęri hrašar. Sķšar kom ķ ljós aš Gķsli var į bķlaleigubķl sem var meš ašskildum svisslykli og startara sem var takki ķ męlaboršinu. Gķsli įttaši sig ekki į žessum fornaldarbśnaši į öld tękni og geimferša og varš žvķ heldur seinn fyrir. (Kanski eru žetta smį żkjur sem ég vona aš Gķsli fyrirgefi).

-

Į skrifstofu sżslumannsins ķ Vķk var komiš upp stjórnstöš Almannavarna. Berent Sveinsson loftskeytamašur kom žar upp talstöš į “tuttuguogsjö-nķtķu”, eša 2.790MHz Gufunes-radķó tķšninni. Hann setti upp langan vķr sem loftnet og “counterpoise” sem jörš, svo radķómįl sé notaš. Tilgangurinn var aš hafa samband viš varšskip sem lį skammt fyrir utan ströndina. Fulltrśar Almannavarna tóku hlutverk sitt hęfilega alvarlega og reiddu sig į mešfędda skynsemi og brjóstvit landans, enda var žetta bara rakettuskot, eša žannig.

-

Uppi į Höfšabrekkuheiši var stjórnstöš lögreglunnar ķ tjaldi, en žar sįst vel yfir Mżrdalssand. Siggi Palestķna eins og hann var kallašur var fullrtśi lögreglunnar. Hann var hiš mesta ljśfmenni og žęgilegur ķ umgengni, kanski vegna žess aš hann var reynslunni rķkari eftir störf ķ Palestķnu į vegum Sameinušu žjóšanna. Hann var žvķ óneitanlega heimsborgari ķ öllu fasi. Į Harley Davidson var forlįta VHF talstöš sem ekki var hęgt aš taka af. Žvķ var gripiš til žess rįšs aš fara meš hjóliš alla leiš upp į topp, žó žaš kostaši pśstra og stunur margra mešhjįlpara. Žetta er langžyngsta feršatalstöš sem undiritašur hefur komist ķ kast viš.

 

-

 




(Vel getur veriš aš fariš sé rangt meš mannanöfn eša stašreyndir, en žaš veršur leišrétt žegar langtķmaminniš kemst ķ lag, eša einhver sem veit betur lętur mig vita).
 

 

Ķ vinnslu ... ... ...   Meira sķšar ... ... ...  Į sķšuna veršur bętt viš upplżsingum jafnóšum og žęr berast ...

 

 

 

 

 

Krękjur:

 

Dragon.

Stromboli

Rockets in Europe

Dragon eldflaugaskot

Eldflaugaskot Frakka o.fl.

Vefsķša ķslensku eldflaugasmišanna

Er jöršin aš hitna?  Ekki er allt sem sżnist

Öldur aldanna. Sjaldan er ein bįran stök - einnig ķ vešurfari?   Hvers mį vęnta į nęstu įrum?

Ljósmengun

 

 

 

 

 

 

Örlygur Richter teiknaši žessa mynd af undirritušum įriš 1966

 

Įgśst H. Bjarnason, verkfr

agust (hjį) rt.is

 

 

 

 

free web counter
free web counter